Εμβληματικό κτίριο στην Πάτρα εκπέμπει SOS

του Τάση Παπαϊωάννου, αρχιτέκτονα-ομότιμου καθηγητή Σχολής Αρχιτεκτόνων ΕΜΠ

Στο πλαίσιο της επιχειρούμενης ανάπλασης του παραλιακού μετώπου της Πάτρας το Δημοτικό Συμβούλιο αποφάσισε την κατεδάφιση του κτιρίου των Υπηρεσιών του Οργανισμού Λιμένος Πατρών, έργου του αείμνηστου αρχιτέκτονα και ζωγράφου Αλέξη Συριόπουλου.

Ζούμε σε μια χώρα που αποθεώνει το ιδιωτικό και χλευάζει αστόχαστα το δημόσιο. Μια χώρα που βυθίζεται, ολοένα και περισσότερο, στον βούρκο της διαπλοκής και των σκανδάλων, της Golden Visa και του Airbnb, του ανεξέλεγκτου τουρισμού που διαβρώνει τα πάντα, με την κοινωνία να στέκει αποχαυνωμένη και απαθής, ανήμπορη ν’ αντισταθεί στην πρωτοφανή κατρακύλα. Την ίδια στιγμή, τα δημόσια κτίρια και οι ελάχιστοι υπαίθριοι χώροι υφίστανται τη λυσσαλέα επίθεση αδίστακτων κερδοσκόπων του Real Estate, με αποτέλεσμα είτε να εκποιούνται είτε να καταστρέφονται στο όνομα του εκσυγχρονισμού και της κακώς νοούμενης ανάπτυξης.

Ποτέ στο παρελθόν δεν έχει υπάρξει τέτοια υπονόμευση και απαξίωση της δημόσιας περιουσίας, η οποία ξεπουλιέται δίχως αιδώ! Σκέφτομαι συχνά τα δημόσια κτίρια που χτίστηκαν στο παρελθόν και στέκουν σήμερα μοναχικά μέσα στις πόλεις μας, κυριολεκτικά απροστάτευτα, αφού κανείς δεν ενδιαφέρεται για την προστασία τους και για ό,τι αυτά συμβόλιζαν στον καιρό τους. Η διαδικασία γνωστή: το κτίριο εγκαταλείπεται, με τα χρόνια ρημάζει, η φθορά σιγά σιγά το αποσαθρώνει, έτσι που στο τέλος απαξιώνεται στα μάτια της τοπικής κοινωνίας και οδηγείται στην εύκολη λύση της κατεδάφισης. Πρώτα, καταστρέψαμε τα νεοκλασικά κτίρια, μετά τα μεσοπολεμικά, τώρα ήρθε η σειρά εμβληματικών μοντέρνων κτιρίων που χαρακτηρίζουν μια ολόκληρη περίοδο της νεοελληνικής αρχιτεκτονικής. Σαν να μας κατατρύχει μια κατάρα. Δεν αφήνουμε τίποτε όρθιο, σαν να μισούμε την αρχιτεκτονική και ό,τι αυτή μας θυμίζει από τη σύγχρονη ιστορία μας.

Στον τόπο μας δυστυχώς σπανίως σεβαστήκαμε τα αρχιτεκτονικά έργα των παλαιότερων εποχών, με αποτέλεσμα να καταστρέψουμε πολλά απ’ αυτά που χαρακτήριζαν την ταυτότητα των νεοελληνικών πόλεων, την ιδιαίτερη φυσιογνωμία τους. Κτίρια που κάποτε έστεκαν το ένα δίπλα στο άλλο και διηγούνταν τη δική τους ιστορία, δηλαδή την ιστορία της ζωής των προηγούμενων γενεών, και σήμερα τα αναπολούμε μέσα από παλιές φωτογραφίες. Ανάμεσά τους αφανίστηκαν και εμβληματικά κτίρια της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς μας, τα οποία αποτελούσαν μοναδικά κοσμήματα του κτιριακού μας πολιτισμού, ένδειξη της πολιτισμικής ένδειας της κοινωνίας μας.

Σκέφτομαι συχνά πώς συμπεριφέρθηκαν άλλες κοινωνίες στην αρχιτεκτονική κληρονομιά τους που αποτελούσε γι’ αυτές πολύτιμη παρακαταθήκη και το στέρεο έδαφος πάνω στο οποίο πάτησαν για το επόμενο δημιουργικό και καινοτόμο βήμα στο μέλλον. Αντίθετα, εμείς εδώ, βαυκαλιζόμενοι και επαιρόμενοι για το «ένδοξο» παρελθόν της αρχαιότητας, αγνοήσαμε τη νεοελληνική μας ταυτότητα που με τόσο «κόπο και καιρό» οι προηγούμενες γενιές δημιούργησαν. Σκέφτομαι πως χώρες στην Ευρώπη και στην Αμερική προστατεύουν ως αναντικατάστατα μνημεία(!) τα κτίρια της μοντέρνας αρχιτεκτονικής τους, κηρύσσοντάς τα διατηρητέα, ενώ μετατρέπουν πολλά εξ αυτών σε μουσεία του εαυτού τους. Κτίρια που τα επισκέπτεται πλήθος κόσμου και τουριστών προκειμένου να τα γνωρίσουν και να τα θαυμάσουν από κοντά. Χαρακτηριστικές είναι, μάλιστα, οι περιπτώσεις όπου ξαναχτίζουν κάποια εξ αυτών, αν έτυχε να γκρεμιστούν, ή άλλες, όπου φτάνουν στο σημείο να χτίσουν εξ αρχής κτίρια γνωστών αρχιτεκτόνων τα οποία δεν έτυχε να κατασκευαστούν στον καιρό τους, ακριβώς γιατί διέγνωσαν τη μεγάλη αρχιτεκτονική και πολιτισμική τους αξία! Γιατί, αλήθεια, πώς να αναπτυχθεί το δέντρο της αρχιτεκτονικής, αν του κόβουμε διαρκώς τις ρίζες που το συνδέουν με το χθες;

Κατεδάφιση

Το τελευταίο διάστημα παρακολουθώ με μεγάλη ανησυχία τις εξελίξεις σχετικά με την επιχειρούμενη ανάπλαση του παραλιακού μετώπου της Πάτρας και συγκεκριμένα με την απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου για την κατεδάφιση του αξιόλογου και εμβληματικού κτιρίου των Υπηρεσιών του Οργανισμού Λιμένος Πατρών. Εξαιρετικό έργο του αείμνηστου αρχιτέκτονα και ζωγράφου Αλέξη Συριόπουλου (1941-1992), αγαπητού φίλου και συναδέλφου στη Σχολή Αρχιτεκτόνων του ΕΜΠ. Πολλές Σχολές Αρχιτεκτόνων, Σύλλογοι, μεμονωμένοι συνάδελφοι δικαίως διαμαρτύρονται και αγωνίζονται για τη σωτηρία του κτιρίου, αποτέλεσμα Α’ Βραβείου αρχιτεκτονικού διαγωνισμού του 1960, ενός από τα ελάχιστα εναπομείναντα χαρακτηριστικά δείγματα της μοντέρνας αρχιτεκτονικής της Πάτρας. Χρειάζεται να ξεσηκωθεί σύσσωμος ο αρχιτεκτονικός κόσμος για την προστασία της καλής και βραβευμένης αρχιτεκτονικής στον τόπο μας; Να επιχειρηματολογούν τόσοι πολλοί για το αυτονόητο;

Αναρωτιέται κανείς πώς είναι δυνατόν ένας δήμος με τέτοια δημοκρατική παράδοση και με την τωρινή προοδευτική δημοτική αρχή να προτείνει τόσο αβασάνιστα και κοντόφθαλμα την κατεδάφισή του. Οσες φθορές και αν έχει υποστεί στο παρελθόν, σήμερα με τα τεχνικά μέσα που διαθέτουμε είναι απολύτως εφικτό (και οικονομικότερο) να επισκευαστεί, να ενισχυθεί ο φέρων οργανισμός του και να συντηρηθεί, προκειμένου να επαναχρησιμοποιηθεί με πολιτιστικές λειτουργίες, όπως πολύ σωστά προτείνει το σχέδιο για την παράκτια ζώνη της πόλης. Θα σταματήσει κάποτε αυτή η κακοδαιμονία στη χώρα μας; Θα αντιληφθούμε το κακό που κάναμε ή θα συνεχίσουμε να το κάνουμε; Εύχομαι τόσο ο δήμαρχος της Πάτρας κ. Πελετίδης όσο και το ΚΣΝΜ του ΥΠΠΟ να επανεξετάσουν την άστοχη απόφαση και να κηρύξουν διατηρητέο το κτίριο. Ας είναι αυτή η αρχή προκειμένου να αναθεωρήσουμε επιτέλους τη στάση μας απέναντι στη σύγχρονη αρχιτεκτονική μας κληρονομιά!

Εμβληματικό κτίριο στην Πάτρα εκπέμπει SOS

Ανακοίνωση της Συσπείρωσης ΑΑ για τα γεγονότα της 15/11/25 στο ΕΜΠ

Το πρωί του Σαββάτου 15/11 -πρώτη μέρα του τριημέρου μνήμης των 52 χρόνων από την εξέγερση του Πολυτεχνείου ’73- εντός του ιστορικού συγκροτήματος του ΕΜΠ, βρεθήκαμε μπροστά σε μια μιλιταριστική, οργανωμένη και ιδιαίτερα βίαιη επίθεση μελών της ΑΡΑΣ σε άτομα του αναρχικού χώρου, που είχε ως αποτέλεσμα τον τραυματισμό δεκάδων εξ αυτών και τη μετέπειτα σύλληψή τους.

H Συσπείρωση Αριστερών Αρχιτεκτόνων καταδικάζει αυτές τις πράξεις που ασκούν και 
αναπαραγάγουν ωμή εξουσιαστική βία και επιβολή, κεντρικό δυστυχώς σημείο των καιρών. 
Αυτές είναι στην οπτική μας ξένες με κάθε εγχείρημα χειραφέτησης, από τους πανεπιστημιακούς  χώρους μέχρι τις γειτονιές και τους χώρους εργασίας. Γνωρίζουμε ότι δεν είναι η πρώτη φορά που συμβαίνει κάτι τέτοιο, καθώς τα προηγούμενα χρόνια έχουν υπάρξει κι άλλα παρόμοια αντικοινωνικά περιστατικά, με ευθύνη διαφόρων πολιτικών ομάδων/οργανώσεων -στο όνομα της αριστεράς και της αναρχίας, όμως είμαστε πεπεισμένες/οι ότι τα παραπάνω όχι μόνο δεν υπερασπίζουν το μαζικό κίνημα και το άσυλο, αλλά λειτουργούν εκφυλιστικά, αποξενώνουν την κοινωνία από τις συλλογικές διαδικασίες και ενισχύουν την συκοφάντηση των αγώνων. Κινήσεις αντεκδίκησης απέναντι στα παραπάνω, είναι καταδικαστέες από κάθε άποψη.

Πρόσθετα, η συνειδητή επιλογή της παραπάνω βίαιης επίθεσης εντός του ιστορικού αυτού τόπου, στο τριήμερο μνήμης και στο όνομα των Φοιτητικών Συλλόγων λειτούργησε υπονομευτικά για το σύνολο των αγωνιστικών κινητοποιήσεων της εφετινής 17ης Νοεμβρίου – για το ανατρεπτικό μήνυμα της εξέγερσης του πολυτεχνείου, εν γένει για τους αγώνες απέναντι στον κρατικό αυταρχισμό και ενισχυτικά για τα αντιδραστικά σχέδια του επικίνδυνου σημερινού πρύτανη του ΕΜΠ Χατζηγεωργίου.

Κανένα σκεπτικό δεν μπορεί να δικαιολογήσει οποιαδήποτε βίαια επιβολή επιδιώξεων από όσους συμμετέχουν σε επετείους για τη μνήμη του Νοέμβρη του ’73. Πολύ περισσότερο όταν αυτές οι επιδιώξεις στερούνται οποιασδήποτε θεσμικής νομιμοποίησης από αρμόδιους μαζικούς φορείς του ΕΜΠ είτε του ευρύτερου Πανεπιστημιακού και κοινωνικού χώρου.

Ακόμα περισσότερο, όταν οι βασικές παρακαταθήκες του ’73, η Ελευθερία, η Δημοκρατία, ο Αλληλοσεβασμός, η Συλλογικότητα, η Συντροφικότητα, η Αλληλεγγύη, η Αυταπάρνηση, η Αυτοθυσία, η Ανθρωπιά, αγνοούνται, λησμονιούνται και τη θέση τους, κατά τις επετείους μνήμης του Νοέμβρη, καταλαμβάνουν ευτελή επίδικα.

Καταδικάζουμε αυτές τις πράξεις βίας στο ΕΜΠ γιατί συμβάλλουν τελικά στην υπονόμευση της μνήμης του Πολυτεχνείου του 73, και βέβαια δεν συμβάλλουν στην αποτροπή της επίθεσης που επί δύο χρόνια κλιμακώνεται, με πρωτοβουλία και μεθοδεύσεις του σημερινού πρύτανη του ΕΜΠ. Μιας επίθεσης που έχει στόχο την επιβολή ενός αντικοινωνικού, αντιδημοκρατικού και αντιεκπαιδευτικού καθεστώτος ανελευθερίας στο ίδρυμα. Η Συσπείρωση Αριστερών Αρχιτεκτόνων εξαρχής συνέβαλε και θα συνεχίσουμε να συμβάλλουμε για την ανατροπή αυτών των μεθοδεύσεων και αυτής  της επίθεσης.

Απέναντι στην επιδίωξη της Κυβέρνησης για «αποστείρωση» του πανεπιστημιακού χώρου, θα συνεχίζουμε να παλεύουμε για ένα Πολυτεχνείο ανοιχτό στην κοινωνία, δημοκρατικό και ελεύθερο, με όπλο τις μνήμες και την αστείρευτη έμπνευση από το Νοέμβρη του ’73.

Καλούμε τον κόσμο της εργασίας και τη νεολαία σε κοινούς κοινωνικούς αγώνες για τη συλλογική αξιοπρέπεια στη βάση ενός πολιτισμού συμπερίληψης και συνεργασίας των από κάτω!