του Τάση Παπαϊωάννου, αρχιτέκτονα-ομότιμου καθηγητή Σχολής Αρχιτεκτόνων ΕΜΠ
Στο Μεξικό τα θέματα που απεικονίζονται πάνω στους τοίχους των σπιτιών, όποια πόλη και να επισκεφτείς, είναι ευρύτατα. Αυτό όμως που εντυπωσιάζει τον ξένο επισκέπτη είναι τα χιλιάδες γκράφιτι που καταγγέλλουν τη γενοκτονία των Παλαιστινίων από το φασιστικό καθεστώς του Ισραήλ η οποία συντελείται στη Γάζα!
Περπατώντας στους δρόμους του Μεξικού, δεν μπορείς να μην κοντοστέκεσαι κάθε τόσο, για να θαυμάσεις τα ευφάνταστα πολύχρωμα γκράφιτι που κοσμούν τους τοίχους των κτιρίων τους. Από τα μικρά στένσιλ μέχρι τις τεράστιες τοιχογραφίες που καλύπτουν ολόκληρες όψεις κτιρίων, η τέχνη του δρόμου βρίσκεται εκεί, να σχολιάζει με τον δικό της τρόπο την καθημερινότητα των Μεξικανών. Η τέχνη θαρρείς και δραπέτευσε από τις φωταγωγημένες αίθουσες των μουσείων και των γκαλερί και πλημμύρισε τον δημόσιο χώρο, καλύπτοντας κάθε γωνιά του, κάθε σημείο του, όπου κι αν αυτό βρισκόταν. Εγκατέλειψε το κάδρο που τη φυλάκιζε, απεμπόλησε την επίπλαστη λάμψη της «Τέχνης» με Τ κεφαλαίο και πλησίασε τους απλούς ανθρώπους, μπήκε στη ζωή τους, έγινε μ’ άλλα λόγια «κοινή».
Τα έντονα χρώματα που ξεχύνονται παντού και αποτελούν το σήμα κατατεθέν της μεξικανικής κουλτούρας, αναδύονται σίγουρα από πολύ βαθιά μέσα στον χρόνο και πηγάζουν από τις προκολομβιανές παραδόσεις των ιθαγενών αυτοχθόνων λαών της Αμερικής. Το χρώμα γενικότερα αποτελεί για τους Μεξικανούς βαθιά συμβολική έκφραση ταυτότητας, ελπίδας, μνήμης και αντίστασης. Δεν είναι απλώς ένα είδος διακόσμησης, όπως θα υπέθετε κανείς, αλλά εκφράζει τη βαθιά τους ανάγκη να ομορφύνουν τη ζωή τους, απέναντι στην γκρίζα πραγματικότητα που βιώνουν. Τα γκράφιτι είναι τρόπος άμεσης επικοινωνίας, ψυχολογικής ενδυνάμωσης, εμπεριέχοντας σαφές και ισχυρό πολιτιστικό στίγμα. Είναι ο τρόπος να καταγγείλουν τη ζοφερή πραγματικότητα που τους πνίγει, την ακραία φτώχεια, την τυφλή βία και την ανεξέλεγκτη εγκληματικότητα που διαρκώς γιγαντώνεται.
Η τέχνη της διαμαρτυρίας απλώνεται παντού, σε πόλεις, χωριά, σε δρόμους, γέφυρες, πάρκα και πλατείες. Είναι συνυφασμένη τόσο με την αστική όσο και την αγροτική ζωή, αναπόσπαστο στοιχείο της καθημερινότητας των ανθρώπων, έκφραση της πολιτιστικής, κοινωνικής, αλλά και τοπικής ταυτότητας. Η τέχνη αυτή, πηγαία, αυθόρμητη, αυθεντική, μιλάει κατευθείαν στις καρδιές των απλών ανθρώπων, αφού εκφράζει με αδιαμεσολάβητο τρόπο τα δικά τους προβλήματα, τις δικές τους ανησυχίες. Πάνω στους τοίχους δεν ζωγραφίζονται απλώς χρωματικές παραστάσεις, αλλά προβάλλονται αιτήματα για ειρήνη, δικαιοσύνη, ισότητα ή αναγνώριση δικαιωμάτων. Η εκρηκτική παλέτα των χρωμάτων εκφράζει την αισιοδοξία και την ελπίδα ότι αυτός ο κόσμος μπορεί και πρέπει να γίνει καλύτερος και δικαιότερος.
Οι τοιχογραφίες (murales) αποτελούν πλέον μια μακραίωνη παράδοση για τη σύγχρονη ζωή στο Μεξικό. Οι ρίζες τους φτάνουν στην εποχή των Μάγιας και των Αζτέκων, των Ολμέκων και των Ζαποτέκων, οι οποίοι διακοσμούσαν με πολύχρωμες παραστάσεις τα ιερά, τα παλάτια, τις πυραμίδες τους. Απεικόνιζαν σκηνές πολέμων, θεϊκές ή βασιλικές μορφές, τελετουργίες θυσίας, ιεροτελεστίες, αλλά και σκηνές καθημερινής ζωής. Θα έλεγε κανείς πως από εκείνα τα μακρινά χρόνια μέχρι τις μέρες μας, οι τοιχογραφίες συντροφεύουν ανελλιπώς τη ζωή των Μεξικανών.
Ιδιαίτερη στιγμή σ’ αυτή τη μακρινή πορεία αποτελεί το κίνημα του «muralismo», με κύριους εκπροσώπους τους ζωγράφους Diego Rivera, David Siqueiros και Jose Clemente Orozco, οι οποίοι δημιούργησαν εμβληματικές τοιχογραφίες σε πολλά δημόσια κτίρια που αφηγούνται μεγάλα πολιτικά και κοινωνικά γεγονότα από την ιστορία του Μεξικού. Αλλά και αργότερα, τις δεκαετίες του ’60 και του ’70, η τέχνη του δρόμου αγκάλιασε τις μεγάλες φοιτητικές διαμαρτυρίες, λαμβάνοντας έντονη πολιτική χροιά. Παρατηρώντας τα έργα αυτά στις πόλεις του Μεξικού, παρακολουθείς μέσω των αλλαγών στην τεχνοτροπία την έκφραση και τη θεματολογία τους, τη διαχρονική εξέλιξη της σύγχρονης ιστορίας της μεγάλης αυτής χώρας.
Τα θέματα που απεικονίζονται πάνω στους τοίχους των σπιτιών, όποια πόλη και να επισκεφτείς, όποιο δρόμο και να περπατήσεις, είναι ευρύτατα: πολιτιστική κληρονομιά, γυναικεία κινήματα χειραφέτησης, κοινωνικά ζητήματα, πολιτική αντίσταση, περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση, αλλά και σημαντικά ιστορικά γεγονότα, όπως η αγροτική επανάσταση του 1910 με τις δύο εμβληματικές μορφές της, τον Εμιλιάνο Ζαπάτα και τον Πάντσο Βίγια. Περιέχουν έντονους συμβολισμούς, ενώ συχνές είναι οι αναφορές σε δράσεις ακτιβιστών που δολοφονήθηκαν ή εξαφανίστηκαν. Οι εξαφανισμένοι άνθρωποι που από το 2008 μέχρι σήμερα ξεπερνούν τις 130.000 και συνεχίζουν να αυξάνονται, καθιστούν το γεγονός αυτό ως ένα από τα πιο κρίσιμα και σοβαρά ζητήματα που αντιμετωπίζει η μεξικανική κοινωνία. Αντικρίζεις τα ζωγραφισμένα πρόσωπά τους (ανδρών και γυναικών), τα ονόματά τους, ως μια προσπάθεια να μην ξεχαστούν ποτέ, να είναι πάντα παρόντα - κοντά τους, μια ελάχιστη απόδοση τιμής στη μνήμη και τον αγώνα τους.
Αυτό όμως που εντυπωσιάζει τον ξένο επισκέπτη είναι τα χιλιάδες γκράφιτι που καταγγέλλουν τη γενοκτονία των Παλαιστινίων από το φασιστικό καθεστώς του Ισραήλ η οποία συντελείται στη Γάζα! Συνθήματα όπως «Ελεύθερη Παλαιστίνη», «Δεν είναι ένας πόλεμος-είναι γενοκτονία», «Θάνατος στον IDF» γραμμένα παντού, αλλά και σημαίες της Παλαιστίνης που κυματίζουν στον αέρα ή είναι ζωγραφισμένες πάνω σε μάντρες, τοίχους, κολόνες, κορμούς δέντρων, σηματοδοτούν την αλληλεγγύη και την αμέριστη συμπαράσταση του μεξικανικού λαού στη μαρτυρική Παλαιστίνη. Τα βλέπεις και αναθαρρείς, την ίδια όμως στιγμή νιώθεις και μεγάλη ντροπή για τη στήριξη που παρέχει η ελληνική κυβέρνηση στον εγκληματία Νετανιάχου και τους ακροδεξιούς υπουργούς του, την αποσιώπηση της εθνοκάθαρσης ενός ολόκληρου λαού.
Ενας λαός, όπως οι Μεξικανοί, που αισθάνεται καθημερινά τον πόνο, τον εξευτελισμό, την αδικία, την ανισότητα, καταλαβαίνει καλύτερα από οποιονδήποτε άλλο τα πρωτοφανή μαρτύρια που υφίστανται συνάνθρωποί τους στην άλλη άκρη του πλανήτη, σαν να ’ναι δίπλα στο σπίτι τους, σαν να αφορούν αυτούς τους ίδιους. Φωνάζουν με όλους τους δυνατούς τρόπους γι’ αυτό που οι περισσότερες κυβερνήσεις στον κόσμο δεν κάνουν τίποτε για να αποτρέψουν τις χιλιάδες δολοφονίες γυναικών και μικρών παιδιών. Στο Μεξικό των τεράστιων κοινωνικών αντιθέσεων, στη σκοτεινιά και τον φόβο που απλώνονται παντού, οι Μεξικανοί αποτυπώνουν πάνω στους σοβάδες τα βάσανά τους, που είναι όμως βάσανα και όλου του κόσμου!
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου