Ψήφισμα της Αντιπροσωπείας ΣΑΔΑΣ – ΠΕΑ της 24.01.2026, για τις Στρατηγικές Επενδύσεις

(Απόσπασμα από τα Πρακτικά της από 24/01/2026 συνεδρίασης της Αντιπροσωπείας ΣΑΔΑΣ-ΠΕΑ που συγκλήθηκε στην Αθήνα, θέμα 8α).

Το καθεστώς των Στρατηγικών Επενδύσεων, όπως εφαρμόζεται σήμερα, εισάγει σοβαρές θεσμικές στρεβλώσεις: παρακάμπτει τα Τοπικά και Ειδικά Πολεοδομικά Σχέδια, αποδυναμώνει τον έλεγχο της Διοίκησης, περιορίζει τη συμμετοχή της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και της κοινωνίας των πολιτών και αντιμετωπίζει τον χώρο ως απλό πεδίο επενδυτικής εκμετάλλευσης.

Ως αρχιτέκτονες, έχουμε θεσμικό και επιστημονικό χρέος να υπερασπιζόμαστε τον ολοκληρωμένο δημόσιο χωρικό σχεδιασμό, τη βιώσιμη ανάπτυξη και το δημόσιο συμφέρον. Οι αρχές αυτές βρίσκονται στον πυρήνα της επαγγελματικής μας ταυτότητας και δεν μπορούν να συμβιβαστούν με διαδικασίες fast track που ακυρώνουν τον σχεδιασμό και μετατρέπουν τις εξαιρέσεις σε κανόνα.

Η πρόσφατη δημόσια παρέμβαση της Περιφερειακής Ένωσης Δήμων (ΠΕΔ) Νοτίου Αιγαίου δεν αποτελεί μια αποσπασματική ή συγκυριακή τοποθέτηση, αλλά την έκφραση της συσσωρευμένης εμπειρίας της Τοπικής Αυτοδιοίκησης σε περιοχές που βρίσκονται ήδη στα όρια της φέρουσας ικανότητάς τους. Οι Δήμοι κυρίως βιώνουν άμεσα τις συνέπειες ενός μοντέλου ανάπτυξης που παρακάμπτει τον χωρικό σχεδιασμό, αποδυναμώνει τις τοπικές κοινωνίες και υποβαθμίζει το φυσικό και πολιτιστικό περιβάλλον, ελλοχεύοντας κινδύνους για τελική υποβάθμιση του τουριστικού προϊόντος. Η εισήγηση αποτελεί μια σοβαρή και υπεύθυνη θεσμική φωνή, που ζητά όχι την άρνηση της ανάπτυξης, αλλά την επαναφορά της σε κανόνες, όρια και δημοκρατικές διαδικασίες.

Η Αντιπροσωπεία του ΣΑΔΑΣ – Πανελλήνιας Ένωσης Αρχιτεκτόνων εκφράζει τη στήριξή της στην εισήγηση και τις θέσεις της ΠΕΔ Νοτίου Αιγαίου, όπως καταγράφονται στο Απόσπασμα από το Πρακτικό της από 11.12.2025, με αρ. 8 συνεδρίασης του Διοικητικού Συμβουλίου της ΠΕΔ Νοτίου Αιγαίου, Απόφαση 71 με θέμα: «Συζήτηση και λήψη απόφασης σχετικά με στρατηγικές επενδύσεις στις Κυκλάδες», που επισυνάπτεται στον παρόν.

 

Το Προεδρείο της Αντιπροσωπείας ΣΑΔΑΣ – ΠΕΑ

Ο Πρόεδρος
Μιχάλης Τζάρας

Η Α’ Αντιπρόεδρος
Χρυσή Μακράκη

Ο Β’ Αντιπρόεδρος (με χρέη και Γραμματέα)
Δημήτρης Αμπόνης

Ψήφισμα της Αντιπροσωπείας ΣΑΔΑΣ – ΠΕΑ της 24.01.2026, για τις Στρατηγικές Επενδύσεις

Ψήφισμα της Αντιπροσωπείας ΣΑΔΑΣ – ΠΕΑ της 24.01.2026, για συμπαράσταση φοιτητών ΕΜΠ

 (Απόσπασμα από τα Πρακτικά της από 24/01/2026 συνεδρίασης της Αντιπροσωπείας ΣΑΔΑΣ – ΠΕΑ που συγκλήθηκε στην Αθήνα, θέμα 6)

Ο ΣΑΔΑΣ – Πανελλήνια Ένωση Αρχιτεκτόνων καταδικάζει τη σύλληψη και τη δίωξη 15 φοιτητών της Αρχιτεκτονικής Σχολής ΕΜΠ και την παράνομη προσαγωγή μέλους του ΔΣ του και 23 άλλων πολιτών.

Τη νύχτα της 13ης προς 14ης Οκτωβρίου 2025, στις 2 τα ξημερώματα, με εντολή της πρυτανικής αρχής, η αστυνομία εισέβαλε απρόκλητα στον ιστορικό χώρο του Πολυτεχνείου και συνέλαβε 15 φοιτητές και φοιτήτριες. Υλοποιώντας τη νόμιμα ειλημμένη απόφαση της Γενικής Συνέλευσης του Συλλόγου τους, οι φοιτητές βρίσκονταν στον χώρο ειρηνικά, για να περιφρουρήσουν την κατάληψη ενάντια στα πειθαρχικά, τις διαγραφές φοιτητών, τα ιδιωτικά πανεπιστήμια αλλά και τον εργασιακό νόμο που επιτρέπει τη 13ωρη εργασία, ενάντια στον οποίο είχε προκηρυχθεί γενική απεργία την επόμενη μέρα. Αφού κρατήθηκαν όλη τη νύχτα στη ΓΑΔΑ, οι φοιτητές οδηγήθηκαν στα δικαστήρια, με απαράδεκτες κατηγορίες, στο πλαίσιο μιας ξεκάθαρα συνδικαλιστικής δίωξης.

Λίγη ώρα αργότερα, δυνάμεις της ΟΠΚΕ περικύκλωσαν, χτύπησαν και προσήγαγαν βίαια, αναίτια και παράνομα 24 συνδικαλιστές και φίλους των παιδιών, οι οποίοι είχαν συγκεντρωθεί στο πεζοδρόμιο απέναντι από τη ΓΑΔΑ για να μάθουν τι συμβαίνει στους φοιτητές και να ζητήσουν την απελευθέρωσή τους. Ανάμεσά τους ήταν και το μέλος του ΔΣ του ΣΑΔΑΣ – ΠΕΑ Μάνος Σκούφογλου. Οι προσαχθέντες μεταφέρθηκαν με κλούβα και κρατήθηκαν έως το πρωί στο Μεταγωγών, στην Πέτρου Ράλλη.

Ο αυταρχισμός του Πρύτανη του ΕΜΠ δεν ικανοποιήθηκε με την εικόνα των φοιτητών που σέρνονται στα δικαστήρια, αλλά θέλησε να τους καλέσει σε πειθαρχικές ακροάσεις για πιθανή επιβολή ποινών, για μια υπόθεση για την οποία δεν έχει προς το παρόν κριθεί κανένας ένοχος! Η μαζική και μαχητική παρουσία φοιτητών, καθηγητών και εργαζομένων, ωστόσο, ματαίωσε τις πειθαρχικές ακροάσεις.

Στο ίδιο αυταρχικό μοτίβο, ο Πρύτανης ανακοίνωσε αιφνιδιαστικά ματαίωση των μαθημάτων και λοκ-άουτ στο κάτω Πολυτεχνείο, διώχνοντας τους φοιτητές για να υποδεχτεί τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας. Οι φοιτητές και υποψήφιοι διδάκτορες που συγκεντρώθηκαν στις 20 Ιανουαρίου 2026, για να διαμαρτυρηθούν για το λοκ-άουτ, προσήχθησαν απρόκλητα από δυνάμεις της ΟΠΚΕ, πριν καν πλησιάσουν την πύλη του Πολυτεχνείου, ενώ σε έναν από αυτούς απαγγέλθηκαν κατηγορίες για «αντίσταση κατά της αρχής» και «ψευδή μαρτυρία».

Ο ΣΑΔΑΣ – ΠΕΑ είναι αντίθετος σε κάθε ενέργεια περιστολής της ελεύθερης συνδικαλιστικής δραστηριότητας. Ο χώρος του Πολυτεχνείου είναι ιστορικά συνδεδεμένος με τις δημοκρατικές διεκδικήσεις και τους λαϊκούς αγώνες. Η αρχιτεκτονική εκπαίδευση, όπως και καμία εκπαίδευση, δεν γίνεται με ΜΑΤ, βία και συλλήψεις.

Απαιτούμε την πλήρη απαλλαγή των κατηγορουμένων από τις κατηγορίες και την παύση κάθε δίωξης εναντίον τους.

 

Το Προεδρείο της Αντιπροσωπείας ΣΑΔΑΣ – ΠΕΑ

Ο Πρόεδρος
Μιχάλης Τζάρας

Η Α’ Αντιπρόεδρος
Χρυσή Μακράκη

Ο Β’ Αντιπρόεδρος (με χρέη και Γραμματέα)
Δημήτρης Αμπόνης

Ψήφισμα της Αντιπροσωπείας ΣΑΔΑΣ – ΠΕΑ της 24.01.2026, για συμπαράσταση φοιτητών ΕΜΠ

Ψήφισμα της Αντιπροσωπείας ΣΑΔΑΣ – ΠΕΑ της 24.01.2026, για τους Αρχιτεκτονικούς Διαγωνισμούς

(Απόσπασμα από τα Πρακτικά της από 24/01/2026 συνεδρίασης της Αντιπροσωπείας ΣΑΔΑΣ – ΠΕΑ που συγκλήθηκε στην Αθήνα, θέμα 8β)

Οι Αρχιτεκτονικοί Διαγωνισμοί αποτελούν μια πάγια διεκδίκηση του ΣΑΔΑΣ – Πανελλήνιας Ένωσης Αρχιτεκτόνων, καθώς είναι ο μόνος ενδεδειγμένος τρόπος για την ποιοτική αναβάθμιση του δημόσιου χώρου, την προστασία του περιβάλλοντος και τη διαφάνεια – αξιοκρατία στην ανάθεση των μελετών δημόσιων έργων.

Το 2021 έγινε μια συντονισμένη προσπάθεια με τη σύσταση ομάδας εργασίας με συμμετοχή μελών του ΣΑΔΑΣ – ΠΕΑ και υπάλληλων του ΥΠΕΝ, να βελτιωθεί η ισχύουσα τότε νομοθεσία ώστε να θωρακιστεί περαιτέρω η διαδικασία και να αποκτήσει πιο λειτουργικό χαρακτήρα. Δυστυχώς με πρωτοβουλία του Υπουργείου στο τελικό κείμενο προστέθηκαν οι γνωστές προσθήκες που ακυρώνουν στην ουσία την προσπάθεια, εξαιρώντας πάρα πολλά δημόσια έργα από την υποχρέωση διενέργειας Αρχιτεκτονικού Διαγωνισμού (χρηματοδοτούμενα έργα από Ταμείο Ανάκαμψης και ΕΣΠΑ καθώς και έργα ΣΔΙΤ ή δωρεές μελετών). Επίσης στα Συμβούλια Αρχιτεκτονικής πολύ συχνά έρχονται δημόσιοι φορείς με έτοιμες μελέτες που εκ των υστέρων ζητάνε εξαίρεση από Αρχιτεκτονικό Διαγωνισμό, πιέζοντας ασφυκτικά τα μέλη των Συμβουλίων να συμφωνήσουν σχετικά.

Όμως ακόμα και όταν διεξάγεται Αρχιτεκτονικός Διαγωνισμός για ένα έργο, πολύ συχνά ακολουθείται μια αυθαίρετη διαδικασία με ειδικούς όρους και προδιαγραφές που στο τέλος οδηγεί στην οριστική καταστρατήγηση του θεσμού των Αρχιτεκτονικών Διαγωνισμών. Σε αυτό μεγάλη ευθύνη φέρουν συνάδελφοι που είτε συμμετέχουν σε τέτοιους διαγωνισμούς, είτε συνδιαλέγονται με δημόσιους φορείς για απ’ ευθείας αναθέσεις – διαγωνισμούς μελετητικών πτυχίων, προσδοκώντας σε πολλαπλά οφέλη (οικονομικά, προβολής κα).

Ζητάμε:

1. Την άμεση κατάργηση των παραγράφων που εξαιρούν δημόσια έργα από τη διαδικασία των Αρχιτεκτονικών Διαγωνισμών.
2. Την επίσημη καταγγελία από το ΔΣ του ΣΑΔΑΣ – ΠΕΑ στην Εθνική Αρχή Δημόσιας Διαφάνειας κάθε μη σύννομης διαδικασίας ανάθεσης μελετών.
3. Την προτεραιοποίηση των μελετών και των έργων που είναι αποτέλεσμα Αρχιτεκτονικού Διαγωνισμού στη διαδικασία των χρηματοδοτήσεων.
4. Την αύξηση του ποσού που διατίθεται από το Πράσινο Ταμείο για τη διενέργεια Αρχιτεκτονικών Διαγωνισμών.
5. Να γίνει αποδεκτή η αντίστοιχη νομοθεσία της UIA.

 

Το Προεδρείο της Αντιπροσωπείας ΣΑΔΑΣ – ΠΕΑ

Ο Πρόεδρος
Μιχάλης Τζάρας

Η Α’ Αντιπρόεδρος
Χρυσή Μακράκη

Ο Β’ Αντιπρόεδρος (με χρέη και Γραμματέα)
Δημήτρης Αμπόνης

Ψήφισμα της Αντιπροσωπείας ΣΑΔΑΣ – ΠΕΑ της 24.01.2026, για τους Αρχιτεκτονικούς Διαγωνισμούς

Ψήφισμα αλληλεγγύης του ΣΑΔΑΣ Τμ. Αττικής στην Havva Suıcmez, πολιτικό πρόσφυγα από την Τουρκία

 ΑΠ 4964/13.02.2026

Τον τελευταίο καιρό το ελληνικό κράτος έχει επιδοθεί σε μια συντονισμένη εκστρατεία αφαίρεσης του καθεστώτος διεθνούς προστασίας από δεκάδες πολιτικούς πρόσφυγες προερχόμενους από την Τουρκία, οι οποίοι είχαν βρει καταφύγιο στη χώρα μας. Πρόκειται για διωκόμενους στην πατρίδα τους αγωνιστές/στριες, η επιστροφή των οποίων στην Τουρκία τους εξέθετε σε κίνδυνο νέων διώξεων, φυλακίσεων, βασανιστηρίων και θανάτου.

Είναι άνθρωποι που έχουν διεκπεραιώσει όλες τις νόμιμες διαδικασίες, έχουν αναγνωριστεί ως πολιτικοί πρόσφυγες και ξαφνικά χαρακτηρίζονται «επικίνδυνοι για την εθνική ασφάλεια», για λόγους που, στις ειδοποιήσεις της Διεύθυνσης Αλλοδαπών Αττικής, δεν εξηγούνται και δεν αναφέρονται καν, με τη δικαιολογία του «απορρήτου». Είναι πασιφανές ότι πρόκειται για πολιτικές αποφάσεις και ενέργειες και ότι η επίκληση της «εθνικής ασφάλειας» είναι εντελώς προσχηματική.

Μία από τους στοχοποιούμενους πρόσφυγες είναι η Havva Suıcmez, που βρίσκεται στην Ελλάδα από το 1998 και έλαβε το καθεστώς του πολιτικού πρόσφυγα το 2001. Όλα αυτά τα χρόνια η Havva Suıcmez έχει αναπτύξει πλούσια δράση, συμμετέχοντας σε εκδηλώσεις συμπαράστασης στους λαούς της Τουρκίας σε συνεργασία με ελληνικές πολιτικές οργανώσεις, κόμματα, συλλόγους και συνδικάτα. Ήταν επίσης πάντα παρούσα και αλληλέγγυα σε κινητοποιήσεις του ελληνικού λαού, συμμετέχοντας σε πορείες, διαδηλώσεις και κάθε είδους εκδηλώσεις. Η ξαφνική ανάκληση του καθεστώτος διεθνούς προστασίας, επομένως, εδράζεται σαφώς στις πολιτικές ιδέες της Havva, στις αξίες και στους αγώνες της όλα αυτά τα χρόνια, και παραβιάζει ρητά τη Σύμβαση της Γενεύης, αλλά και τις ευρωπαϊκές συμβάσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Ο ΣΑΔΑΣ Τμ. Αττικής καταγγέλλει με τον πιο κατηγορηματικό τρόπο τις ενέργειες του ελληνικού κράτους που αποσκοπούν στην αφαίρεση του καθεστώτος διεθνούς προστασίας από τη Havva Suıcmez και τους άλλους πολιτικούς πρόσφυγες και δηλώνει την αμέριστη συμπαράστασή του και την αλληλεγγύη του στον αγώνα τους. Απαιτούμε να σταματήσουν άμεσα όλες οι ενέργειες που στρέφονται εναντίον των πολιτικών προσφύγων-αγωνιστών από την Τουρκία, οι οποίες παραβιάζουν το κατακτημένο δικαίωμα του πολιτικού ασύλου. Τα δικαίωμα στο άσυλο δεν μπορεί να καταπατείται από την ελληνική κυβέρνηση και πρέπει να σταματήσουν οι ανακλήσεις πολιτικού ασύλου τούρκων αγωνιστών.

Ζητάμε:

• Να μην ανακληθεί το άσυλο στην Havva Suıcmez

Παλεύουμε μαζί με την Κοινότητα των Προσφυγικών της Λεωφόρου Αλεξάνδρας!

Η Κοινότητα Κατειλημμένων Προσφυγικών της Λ.Αλεξάνδρας καλεί σε συνέντευξη τύπου με θέμα την επικείμενη εκκένωση των Προσφυγικών και το πλάνο υπεράσπισης της Κοινότητας.

Στη συνέντευξη θα παρέμβουν συναδέλφισσες/οι και μέλη της ΣΑΑ: οι ομότιμοι καθηγητές της Σχολής αρχιτεκτόνων ΕΜΠ Τάσης Παπαϊωάννου και Σταύρος Σταυρίδης, και η αρχιτεκτόνισσα -μέλος της ενωτικής πρωτοβουλίας κατά των πλειστηριασμών, Τόνια Κατερίνη.

Υπενθυμίζουμε ότι το περασμένο καλοκαίρι υπογράφηκε σύμβαση μεταξύ του Υπουργείου Πολιτισμού, της Περιφέρειας Αττικής και της Δημόσια Υπηρεσία Απασχόλησης (Δ.ΥΠ.Α.) με βάση την οποία μπαίνει σε τροχιά υλοποίησης το έργο «της αποκατάστασης 4 προσφυγικών πολυκατοικιών στη Λ. Αλεξάνδρας προς χρήση κοινωνικής κατοικίας». Οι σχεδιασμοί τους εξαλείφουν και απαξιώνουν μια ολόκληρη κοινότητα ανθρώπων που κατοικεί τα προσφυγικά, αριθμεί πάνω από 400 ανθρώπους, και μεταξύ άλλων προσφέρει στέγη σε ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού, με διαρκή οδηγό την αυτοδιαχείριση και την αλληλεγγύη. 

Η κοινότητα των κατειλημμένων προσφυγικών συνιστά ένα ζωντανό – και το μοναδικό αυτή τη στιγμή – παράδειγμα κοινωνικής κατοικίας στο κέντρο της πόλης, ένα ανοιχτό εργαστήρι που διοργανώνει πληθώρα πολιτιστικών, εκπαιδευτικών και ιστορικών εκδηλώσεων. Πρόκειται για ένα πείραμα συλλογικής κατοίκησης στο οποίο λειτουργούν 22 αυτόνομες δομές, ανάμεσά τους δομή φούρνου, δομή ρουχισμού, βιβλιοθήκη, κοινωνικό φαρμακείο, δομή φιλοξενίας για τους Θεραπευόμενους και Συνοδούς του Αντικαρκινικού Νοσοκομείου “Ο Άγιος Σάββας) κ.α.

Η Συσπείρωση Αριστερών Αρχιτεκτόνων παλεύει στο πλευρό της αυτοοργανωμένης Κοινότητας των Προσφυγικών και στηρίζει τον αγώνα των κατοίκων για ζωή με αξιοπρέπεια!

Σε μια περίοδο γενικευμένης στεγαστικής κρίσης, όπου οι δομές κοινωνικής και εργατικής κατοικίας απουσιάζουν πλήρως, εμείς υπερασπιζόμαστε το δικαίωμα στη στέγη και στεκόμαστε αλληλέγγυες/οι σε ένα ζωντανό εγχείρημα συλλογικής κατοίκησης, κόντρα σε κεντρικούς σχεδιασμούς «αναπλάσεων» που υπαγορεύονται από τα συμφέροντα του real-estate και του κατασκευαστικού κεφαλαίου.

Μια αχτίδα φωτός στη σκοτεινιά των ταραγμένων καιρών μας

 του Τάση Παπαϊωάννου, αρχιτέκτονα-ομότιμου καθηγητή Σχολής Αρχιτεκτόνων ΕΜΠ

Η «κοινότητα των κατειλημμένων προσφυγικών της Αλεξάνδρας» αποτελεί μοναδικό παράδειγμα αυτοδιαχείρισης, αυτονομίας και αυτοκυβέρνησης, όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά και σε ολόκληρη την Ευρώπη!

Οι προσφυγικές πολυκατοικίες της λεωφόρου Αλεξάνδρας αποτελούν ίσως το πιο εμβληματικό παράδειγμα μοντέρνας κοινωνικής κατοικίας της εποχής του Μεσοπολέμου (1932-1935) στη χώρα μας. Από τότε μέχρι τις μέρες μας, οι οκτώ πολυκατοικίες έχουν να διηγηθούν πολλά σημαντικά γεγονότα από τη νεότερη Ιστορία της Αθήνας. Κορυφαία και πιο τραγική στιγμή τους αποτελεί αναμφίβολα η περίοδος των Δεκεμβριανών: οι τρύπες από τις σφαίρες και τις οβίδες πάνω στους σοβάδες μένουν μέχρι σήμερα αδιάψευστοι μάρτυρες των μαχών που έλαβαν χώρα εκεί, το 1944.

Το 2009, έπειτα από αγώνες πολιτών, ολόκληρο το συγκρότημα κηρύχτηκε διατηρητέο, ως «Μνημείο της μοντέρνας αρχιτεκτονικής κληρονομιάς» και ως «Σύμβολο της ιστορικής μνήμης της Αθήνας». Η παρουσία των προσφυγικών πολυκατοικιών στην πόλη συμβολίζει τον διαχρονικό αγώνα των προσφύγων όπου γης για καλύτερες και πιο αξιοπρεπείς συνθήκες ζωής. Μας θυμίζει την προσφυγιά που την έχουμε ζήσει ως λαός μετά τη Μικρασιατική καταστροφή, στοιχειώνοντας τη σύγχρονη Ιστορία της χώρας μας κι αφήνοντας ανεπούλωτα τραύματα μέχρι τις μέρες μας. Σήμερα, δυστυχώς, πολλοί είναι εκείνοι που ξεχνούν(;) τα βάσανα και τον πόνο που βίωσαν οι Ελληνες πρόσφυγες και συμπεριφέρονται με βάναυσο τρόπο στους ανυπεράσπιστους ανθρώπους που φτάνουν στον τόπο μας από άλλες κατεστραμμένες πατρίδες.

Καθημερινά, χιλιάδες συμπολίτες μας διέρχονται μπροστά από τα ασυντήρητα μεσοπολεμικά κτίρια της Αλεξάνδρας, χωρίς να γνωρίζουν ποιοι είναι εκείνοι που κατοικούν σήμερα εκεί, τι συντελείται εντός τους, τι μπορεί να έχει φωλιάσει μέσα σ’ αυτά τα μικρά διαμερίσματα. Η ενημέρωση για το τι συμβαίνει εκεί μονοπωλείται από διάφορα δημοσιεύματα, που όμως «απέχουν πολύ από την αλήθεια». Εδώ και 16 χρόνια, σε μια από τις πιο κεντρικές περιοχές της Αθήνας, μέσα από δύσκολους και μακροχρόνιους καθημερινούς αγώνες, έχει δημιουργηθεί, αυτοοργανωθεί και εξελίσσεται διαρκώς μια μικρή εξισωτική κοινότητα: η «κοινότητα των κατειλημμένων προσφυγικών της Αλεξάνδρας».

Αποτελεί μοναδικό παράδειγμα, αυτοδιαχείρισης, αυτονομίας και αυτοκυβέρνησης, όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά και σε ολόκληρη την Ευρώπη! Τα προσφυγικά της Αλεξάνδρας είναι ένας ζωντανός θύλακος ελευθερίας των από κάτω, ανοιχτός στη γειτονιά και ευρύτερα στην κοινωνία. Είναι ένα πραγματικό χωνευτήρι ρηξικέλευθων δράσεων, όπου γίνεται μια διαρκής προσπάθεια βελτίωσης των διαπροσωπικών και κοινωνικών σχέσεων των μελών της κοινότητας, με οδηγό την αυτοδιάθεση και την επιθυμία της πραγμάτωσης μιας άλλης κοινωνίας, που ακούει στο όνομα της αλληλεγγύης και της συντροφικότητας. Στους χώρους του συγκροτήματος φωλιάζει ένας άλλος τρόπος συλλογικής κοινοβιακής ζωής απέναντι στο κυρίαρχο νεοφιλελεύθερο μοντέλο που έχει μετατρέψει τη στέγαση (και όχι μόνον) από δικαίωμα των πολιτών σε πανάκριβο και απλησίαστο για τους πολλούς καταναλωτικό εμπορικό προϊόν. Εκεί συναντιούνται οι ιδέες, οι εμπειρίες και τα όνειρα πολλών συλλογικοτήτων από όλες τις γεωγραφίες του κόσμου. Από τη μαρτυρική Ροζάβα μέχρι τους ανυπότακτους ιθαγενείς Ζαπατίστας της ζούγκλας Λακαντόνα του Μεξικού.

«Ο βιωμένος χώρος υπερβαίνει τον γεωμετρικό χώρο» μας λέει ο Gaston Bachelard, κι αυτό είναι κάτι που συνειδητοποιεί αμέσως όποιος επισκέπτεται τις προσφυγικές πολυκατοικίες της Αλεξάνδρας. Την ίδια στιγμή, διαπιστώνει ότι ο χτισμένος χώρος, που αντέχει στη φθορά του χρόνου και διατηρείται ακέραιος, είναι μόνον ο χώρος που κατοικείται. Χρόνια τώρα, η κοινότητα των ανθρώπων που ζουν εκεί, επισκευάζει και συντηρεί συνεχώς τα διαμερίσματα κι αυτός είναι ο λόγος που παραμένουν ακόμη κατοικήσιμα, ειδάλλως η κατάστασή τους θα ήταν κατά πολύ χειρότερη από την εικόνα που αντικρίζουμε σήμερα. Εκτός όμως από τα κτίρια, «συντηρείται» και συνεχίζει να υπάρχει ο συλλογικός βίος των ευάλωτων ομάδων που διαβιούν εκεί, δίνοντας πραγματική υπόσταση σ’ αυτό που είναι οι προσφυγικές κατοικίες και στον λόγο που αυτές χτίστηκαν πριν από 80 χρόνια από το ελληνικό κράτος.

Ενα είναι σίγουρο: το πρωτόγνωρο κοινωνικό μοντέλο που έχει δημιουργηθεί στη λεωφόρο Αλεξάνδρας, ανάμεσα στον Αρειο Πάγο και στη ΓΑΔΑ και δίπλα στο νοσοκομείο του Αγ. Σάββα ενοχλεί πολύ. Πάρα πολύ! Χρόνια τώρα, οι κάτοικοι υφίστανται αναίτιες επιθέσεις από την αστυνομία, καταστολή, καθημερινή παρακολούθηση, τρομοκράτηση και πογκρόμ, παράλληλα με τη μεθοδευμένη κατασυκοφάντηση από τα συστημικά ΜΜΕ. Τις τελευταίες μέρες, μάλιστα, πληρωμένα δημοσιεύματα αναφέρουν ότι η Περιφέρεια Αττικής προγραμματίζει την αποκατάσταση και τη μετατροπή (sic) των τριών πρώτων πολυκατοικιών επί της Αλεξάνδρας σε κοινωνική κατοικία κι ακόμη μία σε ξενώνες συνοδών και αρρώστων του νοσοκομείου Αγ. Σάββα, στοχεύοντας για ακόμη μία φορά στον κοινωνικό αυτοματισμό και στην ελλιπέστατη πληροφόρηση της ελληνικής κοινωνίας.

Μα, όλα αυτά τα χρόνια αυτό που συντελείται στην κοινότητα των κατειλημμένων προσφυγικών είναι ο ορισμός της κοινωνικής κατοικίας! Επιπλέον ήδη λειτουργούν μέσα στις πολυκατοικίες ξενώνες για τους αρρώστους και προβλέπεται η δημιουργία και άλλων, που σημαίνει ότι προσχηματικοί είναι σαφώς οι λόγοι των κρατικών υπηρεσιών και άλλη η στόχευσή τους. Διατήρηση της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς δεν σημαίνει μόνο διατήρηση των κτιρίων, αλλά και της ζωής που φωλιάζει και προστατεύεται μέσα τους. Τα κτίρια δίχως τους ανθρώπους τους είναι νεκρά κελύφη. Σε ένα «επιτελικό» κράτος που δεν δίνει καμία σημασία στην ανθρώπινη ζωή είναι μεγάλη πρόκληση να επικαλούνται την κοινωνική κατοικία και τους καρκινοπαθείς αρρώστους οι κυβερνώντες, προκειμένου να επιτύχουν τον στόχο τους, που είναι η εκκένωση της πιο μακροχρόνιας, δυναμικής και ελπιδοφόρας κατάληψης της Αθήνας.
Δεν ξεσπιτώνεις φτωχούς και καταπιεσμένους ανθρώπους από διάφορες κοινωνικές ομάδες (οικονομικούς μετανάστες, πολιτικούς πρόσφυγες, ανέργους και αστέγους) που βρήκαν μια ζεστή γωνιά να προστατευτούν και να απαλλαγούν από τους εφιάλτες που τους «κυνηγούν». Αν πραγματικά θέλεις να δημιουργήσεις κοινωνικές κατοικίες για τους αδύναμους, επισκευάζεις τα εκατοντάδες κενά ανεκμετάλλευτα ακίνητα του Δημοσίου που στέκουν δεκαετίες τώρα νεκρά μέσα στον αστικό ιστό! Κοινωνική κατοικία σημαίνει κατοικία για τους κατοίκους και με τους κατοίκους, όχι απέναντι σ’ αυτούς!

Η κοινότητα των προσφυγικών μάς λέει: ελάτε να μας επισκεφτείτε, να δείτε από κοντά τις 22 αυτόνομες δομές που έχουμε δημιουργήσει, να συμμετάσχετε και να παρακολουθήσετε τις πολιτιστικές, καλλιτεχνικές, εκπαιδευτικές, ιστορικές εκδηλώσεις που διοργανώνουμε. Ελάτε να γνωριστούμε και να συζητήσουμε όλες και όλοι μαζί για τα καθημερινά μας προβλήματα που είναι και προβλήματα όλων των ευαίσθητων κοινωνικών ομάδων, οι οποίες δεν γνωρίζουν εθνικότητες, θρησκείες, χρώμα, φύλο. Νομίζω ότι οφείλουμε να σταθούμε δίπλα τους, όχι μόνο για να υπερασπιστούμε εκείνους και το πρωτόγνωρο κοινωνικό και πολιτικό εγχείρημά τους, αλλά και για εμάς τους ίδιους. Γιατί, μας δίνουν ελπίδα πως τίποτε, μα τίποτε δεν έχει χαθεί μέσα στη σκοτεινιά των καιρών, αρκεί ν’ αφήσουμε στην άκρη το υπερτροφικό ΕΓΩ και να ξαναβρούμε το ΕΜΕΙΣ!

Μια αχτίδα φωτός στη σκοτεινιά των ταραγμένων καιρών μας

Απλά μαθήματα... πνιγμού του δημόσιου

του Τάση Παπαϊωάννου, αρχιτέκτονα-ομότιμου καθηγητή Σχολής Αρχιτεκτόνων ΕΜΠ  

                                                                          Αστικό τοπίο της φαντασίας - Ακρυλικό σε εφημερίδα

Μια ύπουλη μεταλλαγή

Το ιδιωτικό έχει κατακυριεύσει κάθε γειτονιά των πόλεων, εκδιώκοντας το δημόσιο, το οποίο συκοφαντείται ασύστολα και με όλους τους δυνατούς τρόπους από τη σημερινή κυβέρνηση. Τα δημόσια κτίρια που χτίζονται πλέον στη χώρα μας είναι ελάχιστα, μετρημένα στα δάχτυλα του ενός χεριού, ενώ την ίδια στιγμή, δημόσιοι φορείς (πινακοθήκες, βιβλιοθήκες, θέατρα) αλλάζουν «χέρια» και τίθενται υπό την εποπτεία και το όνομα των «εθνικών χορηγών».

Η αρχιτεκτονική εκφράζει πάντοτε στον χώρο και τον χρόνο τον τρόπο ζωής μας, τις αντιφάσεις της κοινωνίας, αποτελώντας μέσα στο πέρασμα του χρόνου έναν διαχρονικό και αξιόπιστο «δείκτη» για το ποιοι πραγματικά είμαστε. Οι κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες αποτυπώνονται με εύληπτο τρόπο πάνω στα κτίρια, αντικατοπτρίζονται στον δημόσιο χώρο, σε κάθε φανερή και κρυφή γωνιά της πόλης. Η ίδια η ζωή των κατοίκων της πόλης βρίσκει διαμέσου της αρχιτεκτονικής και με την αρχιτεκτονική τη χωρική της έκφραση. Στις μέρες μας, οι ταξικές αντιθέσεις, αντί να αμβλύνονται, οξύνονται επικίνδυνα, με αποτέλεσμα η συντριπτική πλειονότητα των πολιτών να ζει σε συνθήκες ανέχειας, ενώ μια μικρή μειοψηφία πλουτίζει υπέρμετρα εις βάρος της, σε τέτοιο βαθμό που το μέλλον να φαντάζει για τους πολλούς, ακόμα πιο σκοτεινό και δυσοίωνο.

Αρκεί να παρατηρήσουμε τι είδους κτίρια χτίζονται τα τελευταία χρόνια στη χώρα μας. Λευκές φανταχτερές εργολαβικές πολυκατοικίες, γεμάτες αλλοπρόσαλλες καμπύλες, κρυστάλλινες επιφάνειες και λαμπυρίζοντα inox, πλημμυρίζουν τις πόλεις, εκφράζοντας επιδεικτικά την έπαρση και την «γκλαμουριά» του Τίποτα. Θηριώδεις άσχημοι πύργοι ξεφυτρώνουν αλαζονικά και επιθετικά στα νότια προάστια, ως η καλογυαλισμένη μόστρα της οικονομικής δήθεν «ανάπτυξης» της χώρας. Καζίνο χτίζονται εδώ κι εκεί εξυμνώντας τον τζόγο, μαρίνες κατασκευάζονται στις παράκτιες περιοχές, έτοιμες να υποδεχθούν τα πανάκριβα γιοτ του μαύρου χρήματος και της αρπαχτής. Από την άλλη μεριά, η στεγαστική κρίση είναι εκρηκτική, με αποτέλεσμα τα ενοίκια και οι τιμές των ακινήτων να έχουν εκτιναχθεί σε δυσθεώρητα ύψη, δημιουργώντας ασφυκτικές συνθήκες διαβίωσης σε πλήθος οικογενειών, οι οποίες σπρώχνονται βίαια στην περιθωριοποίηση.

Το ιδιωτικό έχει κατακυριεύσει κάθε γειτονιά των πόλεων, εκδιώκοντας το δημόσιο, το οποίο συκοφαντείται ασύστολα και με όλους τους δυνατούς τρόπους από τη σημερινή κυβέρνηση. Τα δημόσια κτίρια που χτίζονται πλέον στη χώρα μας είναι ελάχιστα, μετρημένα στα δάχτυλα του ενός χεριού, ενώ όσα κρατικά έργα κατασκευάζονται ή πρόκειται να κατασκευαστούν στο μέλλον, ακολουθούν τη διαδικασία της συγχρηματοδότησης με μεγάλες εργολαβικές εταιρείες (με την αρωγή φυσικά του κράτους και της Ε.Ε.), οι οποίες, αφού τα ολοκληρώσουν, τα εκμεταλλεύονται με αποικιοκρατικούς όρους για τεράστια χρονικά διαστήματα, θησαυρίζοντας στις πλάτες όλων μας.

Την ίδια στιγμή, δημόσιοι φορείς (πινακοθήκες, βιβλιοθήκες, θέατρα) αλλάζουν «χέρια» και τίθενται υπό την εποπτεία και το όνομα των «εθνικών χορηγών». Μελέτες μουσείων χρηματοδοτούνται από εφοπλιστές και επιχειρηματίες, οι οποίοι εμφανίζονται στην κοινή γνώμη ως οι νέοι εθνικοί ευεργέτες της χώρας. Σταδιακά, το θέατρο, η μουσική, οι εικαστικές τέχνες, υποτάσσονται σε διάφορους «μαικήνες» και τα ιδρύματά τους, οι οποίοι τα χρηματοδοτούν προκειμένου να πετύχουν, εκτός των άλλων, την πολυπόθητη υστεροφημία τους. Σιγά σιγά τα πάντα οδηγούνται κάτω από τον έλεγχο και την εξουσία τους, επιβάλλοντας τα νέα πολιτισμικά πρότυπα και προβάλλοντας το είδος της τέχνης που εκείνοι επιθυμούν. Κατ’ αντιστοιχία με τα εμπορικά μικρομάγαζα που κλείνουν, αδυνατώντας να αντισταθούν στην ηγεμονία των supermarkets, έτσι έχουν δημιουργηθεί ολιγοπωλιακά «supermarkets» στην Υγεία, στην Τέχνη, στην Εκπαίδευση, που εποφθαλμιούν την «πελατεία» η οποία εξυπηρετείται από τους δημόσιους οργανισμούς.

Η καταστροφική μετάλλαξη που έχει συντελεστεί τα τελευταία χρόνια ήδη γίνεται ορατή σε όλα τα επίπεδα της καθημερινότητάς μας. Ακόμα και τα δημόσια πανεπιστήμια, παρά τη σθεναρή αντίσταση μεγάλου μέρους της σπουδάζουσας νεολαίας και τμήματος του Διδακτικού Επιστημονικού Προσωπικού και των εργαζομένων τους, σταδιακά μετατρέπονται σε ιδρύματα που λειτουργούν καθαρά με ιδιωτικοοικονομικά κριτήρια. Φορείς αυτής της ύπουλης μεταλλαγής είναι τα νεοσύστατα Συμβούλια Διοίκησης και αρκετοί «πρόθυμοι» πρυτάνεις που λειτουργούν σε διατεταγμένη υπηρεσία, εφαρμόζοντας με υπέρμετρο ζήλο τις κυβερνητικές αποφάσεις, καθώς προσδοκούν σε κάποια κυβερνητική θέση στο μέλλον. Κάθε τι δημόσιο, κάθε τι που αποτελούσε περιουσία του ελληνικού λαού και είχε κερδηθεί με πολύχρονους αγώνες στο παρελθόν, σήμερα εκποιείται με τυμπανοκρουσίες στο όνομα του «εκσυγχρονισμού και της προόδου».

Την ίδια στιγμή όμως, οι πολίτες της χώρας αντιλαμβάνονται (έστω και αργά) ότι αυτό που διακυβεύεται πλέον, είναι η ίδια η ζωή τους. Η ακρίβεια γιγαντώνεται ακριβώς λόγω αυτής της καταστρεπτικής πολιτικής, όχι μόνον σε ό,τι αφορά τα τρόφιμα, αλλά και τα υπόλοιπα αγαθά που μέρα τη μέρα γίνονται απλησίαστα. Ιστορικοί δημόσιοι θεσμοί εξαφανίζονται εν ριπή οφθαλμού, ενώ σχεδόν τίποτε δεν έχει μείνει όρθιο να στηρίζει και να προασπίζει τη ζωή και το αύριο των πολλών. Μαζί τους έχουν αφανιστεί και τα αρχιτεκτονήματα που στέγαζαν όλες τις προηγούμενες δεκαετίες τις δημόσιες λειτουργίες.

Αλήθεια, πώς μπορείς να διακρίνεις στον τόπο μας τα δημόσια κτίρια και την κοινωνική τους αποστολή στην πόλη, όταν οι περισσότερες υπηρεσίες στεγάζονται σε τυπικές πολυκατοικίες που χάνονται μέσα στην ομοιόμορφη αστική μάζα και μόνο η ταμπέλα στην είσοδό τους σε πληροφορεί ότι πρόκειται για το τάδε υπουργείο ή τη δείνα Εφορία; Το δημόσιο ως έννοια το έχει καταβροχθίσει το ιδιωτικό και η νεοελληνική πόλη δεν είναι πια τίποτε περισσότερο από ένα συμπιεσμένο συνονθύλευμα αφρόντιστων ιδιωτικών κτιρίων, ομοιόμορφων, θλιβερών, κακόγουστων.

Περπατάς στην Αθήνα και τα μόνα δημόσια κτίρια που ξεχωρίζουν μέσα στην οικοδομική αναρχία είναι τα νεοκλασικά που χτίστηκαν στα μέσα του 19ου αιώνα. Κάποια απ’ αυτά κινδυνεύουν τώρα τελευταία να χάσουν την ιστορική φυσιογνωμία τους και τον σημαντικό συμβολικό ρόλο που επιτελούν στην πόλη. Γιατί μαζί με το κτίριο, άλλο τόσο σημαντικός για τη ζωή της πόλης είναι ο δημόσιος χώρος που βρίσκεται μπροστά και γύρω του. Ο δημόσιος, ανοικτός χώρος, στον οποίο συγκεντρώνονται οι πολίτες όταν θέλουν να συναντηθούν ή ακόμα να διαδηλώσουν και να διεκδικήσουν από την εκάστοτε πολιτική εξουσία τα αιτήματά τους. Χώροι δημοκρατίας είναι τα δημόσια κτίρια και οι δημόσιοι χώροι, εκεί όπου οι πολίτες αποκτούν «συνείδηση της συμμετοχής στο συλλογικό πεπρωμένο, στο αέναο γίγνεσθαι του ανθρώπου»¹ όπως ωραία το διατυπώνει ο Βικτόρ Σερζ. Οταν αυτοί εκλείπουν, τότε θα πρέπει να ανησυχούμε σοβαρά για το μέλλον που επιφυλάσσεται στη χώρα μας.

1. Βικτόρ Σερζ, «Σημειωματάρια 1936/1947», μτφρ. Μαριάννα Τζιαντζή, ΚΨΜ, Αθήνα 2025.

Απλά μαθήματα... πνιγμού του δημόσιου