Η «ανάπτυξη» της μπετονένιας διαφθοράς - Το Σκάνδαλο των πολεοδομιών

του Νίκου Τσεμάνη, πολιτικός μηχανικός, Dipl. Ing. ETH, Ζυρίχης

Οι πρόσφατες Αποκαλύψεις της Υπηρεσίας Εσωτερικών Υποθέσεων της Ελληνικής Αστυνομίας για εκτεταμένα φαινόμενα συναλλαγής στις πολεοδομίες και τις επιτροπές διαχείρισης των οικιστικών θεμάτων, οι προσαγωγές αρμοδίων πολεοδόμων και ιδιωτών μηχανικών με κατηγορίες χρηματισμού στη Ρόδο και στη Χαλκιδική, οι διαπιστώσεις έκδοσης παράνομων «ηλεκτρονικών» οικοδομικών αδειών στη Μήλο και τα νησιά των Κυκλάδων, η τελευταία παρέμβαση των εισαγγελικών αρχών στην πολεοδομία της Μυκόνου, δεν αφήνουν καμία αμφιβολία ότι βρισκόμαστε μπροστά σε μία έξαρση της περί τα οικιστικά διαφθοράς στη χώρα μας.

Το Σκάνδαλο των Πολεοδομιών, που σήμερα αποκαλύπτεται με κάθε αστυνομική επισημότητα, και αποδεικνύει την οικιστική ασυδοσία που επικρατεί στη χώρα δεν έρχεται ξαφνικά σαν κεραυνός σε καθαρό ελληνικό ουρανό.

Είναι γνωστό πια σε όλους, ότι αν είσαι επιτήδειος με χρήματα στην τσέπη, μπορείς να περιφρονείς επιδεικτικά κάθε πολεοδομική νομοθεσία που προστατεύει το περιβάλλον, να αγνοείς αποφάσεις ανωτάτων δικαστηρίων, να οικειοποιείσαι κοινόχρηστους χώρους, αιγιαλούς και δημόσιες εκτάσεις, να μπαζώνεις ρέματα, να χτίζεις δίπλα σε εκκλησίες και μνημεία, να καταστρέφεις αιώνια βράχια στις ακτογραμμές και να δημιουργείς ακόμα και ανεξάρτητα μικρά ιδιωτικά κρατίδια σε προστατευόμενες βραχονησίδες με την απόλυτη σιγουριά ότι οι αρμόδιοι στην εξουσία, αργά η γρήγορα με λίγα αργύρια και δήθεν πρόστιμα, θα νομιμοποιήσουν τις μεγάλες (κατηγορία 5) παρανομίες σου.

Οι τελευταίες νομοθετικές μεθοδεύσεις διευκολύνσεων προς επίδοξους κερδοσκόπους υπεραξίας της προς δόμηση γης και οι συνεχείς νομοθετικές ρυθμίσεις «τακτοποίησης» μεγάλων αυθαίρετων κτισμάτων νέας γενιάς που έχουν καταγραφεί στον ελληνικό χώρο δεν αφήνουν καμία αμφιβολία ότι το γνωστό σε όλους μας εμπόριο συναλλαγής και πώλησης δικαιωμάτων δόμησης που έχει καταστρέψει το ελληνικό περιβάλλον και την ποιότητα της ζωής μας, ανθεί σήμερα όσο ποτέ άλλοτε στη χώρα μας.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα του εμπορίου αυτού της πώλησης νομοθετικής υπεραξίας της προς δόμηση γης και της διαχρονικής πλέον real estate συναλλαγής των εκάστοτε κυβερνώντων είναι ο ψευδεπίγραφος Νόμος «περί Στρατηγικών Επενδύσεων» 3894/2010 που καθορίζει άλλες χωροταξικές ρυθμίσεις για τους πλούσιους και άλλες για τους φτωχούς και παρέχει ειδικά προνόμια για την εκποίηση παραλιών και τοπίων ιδιαιτέρου φυσικού κάλλους παρακάμπτοντας φιλικούς προς το περιβάλλον νόμους και Αποφάσεις του ΣτΕ με στόχο την εξυπηρέτηση ισχυρών επιχειρηματικών συμφερόντων.

Στην Αλβανία, οι παρόμοιοι αλβανικοί Νόμοι περί «Στρατηγικών Επενδύσεων» (Ν.55/2015 και Ν.21/2024) που ψηφίστηκαν εκεί για να γίνει νομότυπα δυνατή η πώληση και παραχώρηση της αποκλειστικής τουριστικής εκμετάλλευσης ενός ιδιαίτερου φυσικού κάλλους αλβανικού νησιού (SAZAN) στις ακτές της Αδριατικής σε εταιρεία συμφερόντων του γαμπρού και της κόρης του Ντόναλντ Τραμπ, έχουν ήδη προκαλέσει λαϊκή εξέγερση στη γειτονική χώρα καθώς δεκάδες χιλιάδες πολίτες, οι νέοι της Αλβανίας και τα … φλαμίνγκο που ενδημούσαν στο νησί διαδηλώνουν κατά της διαφθοράς και συγκρούονται ανοιχτά πλέον με τις αστυνομικές δυνάμεις σε πολλές αλβανικές πόλεις ζητώντας την παραίτηση της κυβέρνησης του πρωθυπουργού Έντι Ράμα.

Στην Ελλάδα αντίθετα ο Νόμος Ν. 3894/2010 περί «Στρατηγικών» Επενδύσεων και ο συμπληρωματικός αυτού N.4864/2021 όχι μόνο παραμένει στο απυρόβλητο αλλά υπερτερεί προκλητικά τυχόν περιβαλλοντικών και πολεοδομικών περιοριστικών ρυθμίσεων του προγράμματος Τοπικών Πολεοδομικών Σχεδίων που χρηματοδοτείται με το τεράστιο ποσό των 400 εκ Ευρώ από την ΕΕ για την εξυγίανση υποτίθεται των οικιστικών μας θεμάτων διαχωρίζοντας με τον τρόπο αυτό τα δικαιώματα στη δόμηση των λεγόμενων επενδυτών επιχειρηματιών και των υπολοίπων πολιτών ανάλογα με το μέγεθος του πορτοφολιού τους.

Όλα δείχνουν, ότι οι ίδιοι ψευδεπίγραφοι τεχνοκράτες, οι ίδιες παλαιοκομματικές νοοτροπίες, οι ίδιοι άπληστοι κερδοσκόποι επαγγελματίες που για να «αναπτυχθούν» οι ίδιοι κατέστρεψαν τις πάλαι ποτέ όμορφες ελληνικές πόλεις και μας έχουν καταδικάσει να ζούμε στην οικιστική αναρχία, στο κυκλοφοριακό χάος και την δομημένη ασχήμια έρχονται σήμερα με νέα ρούχα, με έξωθεν ανώνυμο χρήμα και high tech μπουλντόζες να καταστρέψουν για να εκμεταλλευτούν τις παραλίες μας, τις περιοχές Νατούρα και τα τοπία ιδιαιτέρου φυσικού κάλλους, τα τελευταία προπύργια ομορφιάς του ελληνικού χώρου.

Τα φαινόμενα της περί τα οικιστικά θέματα διαπλοκής και διαφθοράς που αποκαλύφθηκαν από τους αδιάφθορους της ελληνικής αστυνομίας και έχουν κοινό παρανομαστή την απαξίωση των λιγοστών υπαρχόντων νόμων και διαδικασιών προστασίας του περιβάλλοντος και των κοινόχρηστων χώρων των πόλεων μας δεν μπορούν να συνεχίζονται.

Ήρθε η ώρα της ανάληψης ευθυνών για την οικιστική ασχήμια και το πολεοδομικό χάος που επικρατεί στη χώρα μας.

Το Σκάνδαλο των Πολεοδομιών δεν είναι ένα στιγμιαίο σκάνδαλο οικονομικού περιεχομένου διασπάθισης ευρωπαϊκών πόρων όπως του ΟΠΕΚΕΠΕ αλλά ένα διαχρονικό σκάνδαλο εμπορίας κοινωνικών περιβαλλοντικών αγαθών, που αφήνει το πανάσχημο μπετονένιο αποτύπωμα του σε κάθε γωνιά της ελληνικής γης και καταστρέφει για πάντα την ποιότητα ζωής των γενεών που έρχονται.

Η Ελλάδα δεν μπορεί να συνεχίσει να πορεύεται στο δρόμο των πωλήσεων των εθνικών υποδομών και του φυσικού της πλούτου, της περιβαλλοντικής, χωροταξικής και αισθητικής υποβάθμισης και της συγκάλυψης των απανταχού περί τα οικιστικά σκανδάλων διαφθοράς.

Οι αρμόδιοι Υπουργοί Περιβάλλοντος, Τουρισμού και « Ανάπτυξης» θα πρέπει άμεσα να αναλάβουν τις ευθύνες τους για την αποδεδειγμένη πλέον προχειρότητα και συναλλαγή που χαρακτηρίζει την οικιστική και τουριστική ανάπτυξη του τόπου και την φέρουσα ανικανότητα των υπηρεσιών των οποίων προΐστανται να προστατεύσουν το περιβάλλον του ελληνικού χώρου.

Η δημιουργία μιας νέας υπερκομματικής ανεξάρτητης αρχής απαλλαγμένης από παλαιοκομματικές παθογένειες και το εφήμερο πολιτικό κόστος, που θα αναλάβει την έντιμη, υπό κοινωνικό έλεγχο, διαχείριση των οικιστικών θεμάτων, ιδιαίτερα στις περιοχές των παραδοσιακών οικισμών, των τοπίων ιδιαιτέρου φυσικού κάλους και των περιοχών Νατούρα ίσως είναι ο μόνος τρόπος για να σωθεί ότι έχει απομείνει από την αυθεντική ομορφιά αυτής της ανυπεράσπιστης χώρας.

Οι Έλληνες βουλευτές ήρθε η ώρα να απαρνηθούν το «δικαίωμα» στη άνωθεν συναλλαγή και στο νομοθετικό ρουσφέτι σε ότι αφορά τα οικιστικά θέματα και να ζητήσουν εκτός των άλλων την άμεση κατάργηση της αντισυνταγματικής τουριστικής χρήσης του Ν.3894/2010 περί Στρατηγικών Επενδύσεων.

Οι εκπρόσωποι του ΤΕΕ και οι καθηγητές του ΕΜΠ και των δεκάδων ΑΕΙ και ΤΕΙ ήρθε ή ώρα να κάνουν ουσιαστική αυτοκριτική μπροστά στο οικιστικό χάος που με την υψηλά ιστάμενη σιωπή και ενίοτε συμμετοχή τους, έχει δημιουργηθεί στον ελληνικό χώρο.

Οι υπεύθυνες για τη διαχείριση των οικιστικών μας θεμάτων διορισμένες με υπουργικές αποφάσεις Επιτροπές μετά τις αποκαλύψεις της «μπετονένιας» διαφθοράς από την ελληνική αστυνομία, θα πρέπει να ελεγχθούν ως προς το πόθεν έσχες και την εντιμότητα όλων των μελών τους με στόχο την αποκατάσταση της τιμής και αξιοπιστίας των χιλιάδων εργαζόμενων Ελλήνων μηχανικών που δεν συμμετέχουν σε κυκλώματα διαφθοράς και δεν ευθύνονται για την οικιστική κατάντια του τόπου.

Οι περί τον Τουρισμό αρμόδιοι ήρθε ή ώρα να υπερασπιστούν την ομορφιά του ελληνικού τοπίου και της ελληνικής πολιτιστικής κληρονομιάς που «πουλάνε» στις διεθνείς τουριστικές εκθέσεις και να σταματήσουν να προσυπογράφουν χωρίς περιβαλλοντικές και αισθητικές αναστολές εγκρίσεις ανέγερσης τεράστιων ξενοδοχειακών μονάδων που αλλοιώνουν ολοκληρωτικά το ελληνικό τοπίο και την αρχιτεκτονική αιγαιοπελαγίτικη φυσιογνωμία των νησιών του Αιγαίου. 

Οι τοπικοί δημοτικοί άρχοντες τουριστικών παράκτιων περιοχών ήρθε ή ώρα να προστατεύσουν τις περιοχές τους από την επέλαση έξωθεν κερδοσκόπων που εποφθαλμιούν τις τουριστικές προοπτικές των τόπων τους και να απαιτήσουν κατά συνταγματική επιταγή τουλάχιστον την συν- υπογραφή τους σε χωροταξικές αποφάσεις που καθορίζουν το μέλλον της ιδιαίτερης πατρίδας τους.

Το Πελατειακό Επιτελικό Κράτος εξυπηρέτησης επιτήδειων real estate επιχειρηματιών, χρηματομεσιτών και ιδιοκτητών καζίνο ήρθε η ώρα να λογοδοτήσει και να σταματήσει να καθορίζει τις οικιστικές τύχες της χώρας.

Τα χρήματα των Ευρωπαίων φορολογουμένων δεν μπορούν πλέον να κατευθύνονται στις τσέπες πλουσίων fund και επιχειρηματιών χωρίς αισθητικά και χωροταξικά κριτήρια και χωρίς κοινωνικό έλεγχο.

Οι Ελληνικές και Ευρωπαϊκές Εισαγγελικές αρχές, μετά τις συνταρακτικές αστυνομικές αποκαλύψεις του Σκανδάλου των Πολεοδομιών, στα πλαίσια ενός εμπεριστατωμένου ελέγχου παράνομης διάθεσης κονδυλίων της ΕΕ κατά παράβαση της ευρωπαϊκής αρχής (DNSH) περί «Μη πρόκλησης σημαντικής βλάβης» στα τοπία ιδιαιτέρου φυσικού του ελληνικού – ευρωπαϊκού χώρου έχουν τον λόγο.

Σεπτέμβριος 2026

Ανάπλαση ΔΕΘ: Ανερμάτιστη Προβολή, Απουσία Τεκμηρίωσης, Άγνοια για την Πολιτιστική Κληρονομιά | Από τον Λέανδρο Ζωΐδη

Ανάπλαση ΔΕΘ: Ανερμάτιστη Προβολή, Απουσία Τεκμηρίωσης, Άγνοια για την Πολιτιστική Κληρονομιά | Από τον Λέανδρο Ζωΐδη

Ο Λέανδρος Ζωΐδης, υποψήφιος διδάκτωρ στην Πολυτεχνική του Α.Π.Θ. στον τομέα της Ιστορίας της Μοντέρνας Αρχιτεκτονικής, γράφει για την Ανάπλαση της ΔΕΘ στο κέντρο της Θεσσαλονίκης.

Τον τελευταίο μήνα η πλειονότητα των ηλεκτρονικών Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης προβάλλουν το αναθεωρημένο σχέδιο ανάπλασης της ΔΕΘ στο κέντρο της Θεσσαλονίκης, όπου το κτιριολογικό πρόγραμμα έχει μειωθεί και το πράσινο έχει αυξηθεί. Τόσο από αυτά τα μέσα όσο και από πολιτικούς ή επιχειρηματικούς παράγοντες της πόλης το νέο σχέδιο διαφημίζεται ως μια επιτυχία, ένας συμβιβασμός μεταξύ της παραμονής της ΔΕΘ στο κέντρο −επιδίωξη της ΔΕΘ− και του αιτήματος των οικολογικά ευαισθητοποιημένων πολιτών για περισσότερο πράσινο στο κέντρο, για ένα «Μητροπολιτικό Πάρκο». Αριθμοί, αθροίσματα τετραγωνικών μέτρων πρασίνου, αθροίσματα δέντρων συνοδεύουν συχνά την όποια επιχειρηματολογία. Όλα φαντάζουν απλά στο πώς αναδύεται το θέμα στα ΜΜΕ και τα social media: Το περισσότερο πράσινο για την πόλη είναι πολύ καλό, θα υπάρξει ανάπτυξη και χρήμα για την πόλη με τα νέα περίπτερα, το πράσινο που προσφέρει το νέο σχέδιο δεν είναι αρκετό για ένα «Μητροπολιτικό Πάρκο», θα υπάρξει πρόβλημα με τα αρχαία στο υπόγειο πάρκινγκ, είναι ορισμένες από τις θέσεις που ακούγονται συχνά από τις εκατέρωθεν πλευρές –την πρώτη–συνδεδεμένη με το πολιτικο-κομματικό σύστημα και το τοπικό «επιχειρείν» που υποστηρίζει την «ανάπτυξη» με την ανάπλαση της ΔΕΘ εντός πόλης και τη δεύτερη, συνδεδεμένη με τον ακτιβισμό, την οικολογία, τις κινήσεις πολιτών και το αναγκαίο αίτημα για ποιότητα ζωής που υποστηρίζει Μητροπολιτικό Πάρκο και εγκατάσταση της ΔΕΘ εκτός του κέντρου της πόλης.

Το παρόν κείμενο δεν θα δώσει ιδιαίτερο βάρος στο πολιτικό σκέλος της υπόθεσης καθώς υπάρχουν άλλοι περισσότερο αρμόδιοι να το αναλύσουν. Η υπονόμευση της δυνατότητας διενέργειας δημοψηφίσματος από την τοπική εξουσία είναι σίγουρα μια χαμένη ευκαιρία για την καλλιέργεια του ενδιαφέροντος των πολιτών για την πόλη τους και την προσέγγιση μιας ευρωπαϊκής τροχιάς στην Τοπική Αυτοδιοίκηση. Μετά από την καταιγιστική υπερ-προβολή του αναθεωρημένου σχεδίου και μια παρατήρηση των αντιδράσεων των πολιτών προκύπτουν κάποια πολύ σοβαρά ερωτήματα σε σχέση με την ποιότητα του πολεοδομικού και αρχιτεκτονικού σχεδιασμού στη χώρα μας, το επίπεδο της παιδείας των πολιτών και το, αλληλένδετο με το τελευταίο, ήθος της πολιτικής εξουσίας όπως και της πνευματικής της επάρκειας. Το σοβαρότερο ερώτημα είναι γιατί τέτοια αδιαφορία και άγνοια για την πολιτιστική κληρονομιά του μοντερνισμού; Η σημασία της Διεθνούς Εκθέσεως Θεσσαλονίκης, ως πρωταρχικού πεδίου πειραματισμού της αρχιτεκτονικής πρωτοπορίας για τη χώρα έχει αναδειχθεί από πολλούς αρχιτέκτονες που μελετούν την Ιστορία της Αρχιτεκτονικής, όπως π.χ. ο Βασίλης Κολώνας, Ομότιμος Καθηγητής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, που έχει φέρει στο φως σπάνιο και πολύτιμο αρχειακό φωτογραφικό υλικό, από την περίοδο της ίδρυσής της ως τα τέλη της δεκαετίας του 1960. Ήδη από τα πρώτα χρόνια της λειτουργίας της, το 1926 κατασκευάζεται περίπτερο από τον Melnikov (Κολώνας, 2012, σ.151) και αρχιτεκτονική των περιπτέρων φέρνει το κοινό της πόλης σε επαφή με διεθνή ρεύματα της αρχιτεκτονικής.

Ο Λέανδρος Ζωΐδης, υποψήφιος διδάκτωρ στην Πολυτεχνική του Α.Π.Θ. στον τομέα της Ιστορίας της Μοντέρνας Αρχιτεκτονικής, γράφει για την Ανάπλαση της ΔΕΘ στο κέντρο της Θεσσαλονίκης.

Τον τελευταίο μήνα η πλειονότητα των ηλεκτρονικών Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης προβάλλουν το αναθεωρημένο σχέδιο ανάπλασης της ΔΕΘ στο κέντρο της Θεσσαλονίκης, όπου το κτιριολογικό πρόγραμμα έχει μειωθεί και το πράσινο έχει αυξηθεί. Τόσο από αυτά τα μέσα όσο και από πολιτικούς ή επιχειρηματικούς παράγοντες της πόλης το νέο σχέδιο διαφημίζεται ως μια επιτυχία, ένας συμβιβασμός μεταξύ της παραμονής της ΔΕΘ στο κέντρο −επιδίωξη της ΔΕΘ− και του αιτήματος των οικολογικά ευαισθητοποιημένων πολιτών για περισσότερο πράσινο στο κέντρο, για ένα «Μητροπολιτικό Πάρκο». Αριθμοί, αθροίσματα τετραγωνικών μέτρων πρασίνου, αθροίσματα δέντρων συνοδεύουν συχνά την όποια επιχειρηματολογία. Όλα φαντάζουν απλά στο πώς αναδύεται το θέμα στα ΜΜΕ και τα social media: Το περισσότερο πράσινο για την πόλη είναι πολύ καλό, θα υπάρξει ανάπτυξη και χρήμα για την πόλη με τα νέα περίπτερα, το πράσινο που προσφέρει το νέο σχέδιο δεν είναι αρκετό για ένα «Μητροπολιτικό Πάρκο», θα υπάρξει πρόβλημα με τα αρχαία στο υπόγειο πάρκινγκ, είναι ορισμένες από τις θέσεις που ακούγονται συχνά από τις εκατέρωθεν πλευρές –την πρώτη–συνδεδεμένη με το πολιτικο-κομματικό σύστημα και το τοπικό «επιχειρείν» που υποστηρίζει την «ανάπτυξη» με την ανάπλαση της ΔΕΘ εντός πόλης και τη δεύτερη, συνδεδεμένη με τον ακτιβισμό, την οικολογία, τις κινήσεις πολιτών και το αναγκαίο αίτημα για ποιότητα ζωής που υποστηρίζει Μητροπολιτικό Πάρκο και εγκατάσταση της ΔΕΘ εκτός του κέντρου της πόλης.

Το παρόν κείμενο δεν θα δώσει ιδιαίτερο βάρος στο πολιτικό σκέλος της υπόθεσης καθώς υπάρχουν άλλοι περισσότερο αρμόδιοι να το αναλύσουν. Η υπονόμευση της δυνατότητας διενέργειας δημοψηφίσματος από την τοπική εξουσία είναι σίγουρα μια χαμένη ευκαιρία για την καλλιέργεια του ενδιαφέροντος των πολιτών για την πόλη τους και την προσέγγιση μιας ευρωπαϊκής τροχιάς στην Τοπική Αυτοδιοίκηση. Μετά από την καταιγιστική υπερ-προβολή του αναθεωρημένου σχεδίου και μια παρατήρηση των αντιδράσεων των πολιτών προκύπτουν κάποια πολύ σοβαρά ερωτήματα σε σχέση με την ποιότητα του πολεοδομικού και αρχιτεκτονικού σχεδιασμού στη χώρα μας, το επίπεδο της παιδείας των πολιτών και το, αλληλένδετο με το τελευταίο, ήθος της πολιτικής εξουσίας όπως και της πνευματικής της επάρκειας. Το σοβαρότερο ερώτημα είναι γιατί τέτοια αδιαφορία και άγνοια για την πολιτιστική κληρονομιά του μοντερνισμού; Η σημασία της Διεθνούς Εκθέσεως Θεσσαλονίκης, ως πρωταρχικού πεδίου πειραματισμού της αρχιτεκτονικής πρωτοπορίας για τη χώρα έχει αναδειχθεί από πολλούς αρχιτέκτονες που μελετούν την Ιστορία της Αρχιτεκτονικής, όπως π.χ. ο Βασίλης Κολώνας, Ομότιμος Καθηγητής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, που έχει φέρει στο φως σπάνιο και πολύτιμο αρχειακό φωτογραφικό υλικό, από την περίοδο της ίδρυσής της ως τα τέλη της δεκαετίας του 1960. Ήδη από τα πρώτα χρόνια της λειτουργίας της, το 1926 κατασκευάζεται περίπτερο από τον Melnikov (Κολώνας, 2012, σ.151) και αρχιτεκτονική των περιπτέρων φέρνει το κοινό της πόλης σε επαφή με διεθνή ρεύματα της αρχιτεκτονικής.

ΤΟ ΑΝΑΘΕΩΡΗΜΕΝΟ ΣΧΕΔΙΟ ΜΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ ΠΡΑΣΙΝΟ ΠΟΥ ΠΡΟΒΑΛΛΕΤΑΙ ΛΥΣΣΑΛΕΑ ΣΤΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ ΜΕΣΑ ΚΑΙ ΚΑΤΕΔΑΦΙΖΕΙ ΤΑ ΕΜΒΛΗΜΑΤΙΚΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΟΥ ΜΟΝΤΕΡΝΙΣΜΟΥ, ΜΕ ΠΡΩΤΟ ΚΑΙ ΚΑΛΥΤΕΡΟ ΤΟ ΠΕΡΙΠΤΕΡΟ 2. ΠΗΓΗ: PARALLAXIMAG.

Ήδη από το 1919 έχει εγκριθεί το νέο πολεοδομικό σχέδιο της Θεσσαλονίκης από τη διεθνή επιτροπή και τον Γάλλο πολεοδόμο Ερνέστ Εμπράρ. Η Θεσσαλονίκη εκσυγχρονίζεται στα πρότυπα των μεγάλων ευρωπαϊκών πόλεων του τέλους του 19ου αιώνα, όπως το Παρίσι και η Βαρκελώνη. Στο πρότυπο αυτό ο Εμπράρ προτείνει στα ανατολικά του ιστορικού κέντρου, εκεί που βρίσκεται η σημερινή ΔΕΘ και η Πανεπιστημιούπολη έναν άξονα πρασίνου, ένα μεγάλο κατάφυτο αστικό πάρκο με αραιή δόμηση όπου προτείνεται να στεγαστεί στα βόρεια και η πανεπιστημιούπολη. Η Δ.Ε.Θ., μετά τη διεξαγωγή της για μια δεκαετία περίπου στο Πεδίο του Άρεως, εγκαθίσταται το 1937 στο οικόπεδο που βρίσκεται σήμερα. Ο αρχικός της σχεδιασμός γίνεται από τους Α. Δοξιάδη και Κ. Κοκκορόπουλο ακολουθώντας μια συμμετρική διάταξη και λεξιλόγιο που συνδυάζει στοιχεία του μοντερνισμού με τις μνημειακές τάσεις από την Ευρώπη (και την Ελλάδα) των φασιστικών καθεστώτων της εποχής. Παρόμοια μνημειακή κλασικίζουσα προσέγγιση χαρακτηρίζει −ίσως και περισσότερο− την Αρχιτεκτονική δημόσιων κτιρίων και πολυκατοικιών στην Ελλάδα κατά το πρώτο μισό της δεκαετίας του 1950. Το πρώτο μεγάλης κλίμακας περίπτερο που κατασκευάζεται μεταπολεμικά στην Έκθεση είναι το «Περίπτερο των Εθνών» το 1954 από τον αρχιτέκτονα Δημήτρη Τριποδάκη (1907-1988). Το κτίριο βρίσκεται επί της Οδού Τρίτης Σεπτεμβρίου και είναι σήμερα το περίπτερο 6. Παρουσιάζει συμμετρία στις όψεις και κλασικιστικές αναφορές όπως είναι η κυρίαρχη τάση των αρχών της δεκαετίας του 1950. Ωστόσο, η γραμμική ρυθμικότητα των ραδινών υποστυλωμάτων στις όψεις όπως και η κυριαρχία του κενού και της διαμπερότητας είναι ποιότητες που το «ελαφραίνουν» και το καθιστούν ένα σημαντικό κτίριο για την Ελλάδα της εποχής του.

Δ. ΤΡΙΠΟΔΑΚΗΣ, «ΤΟ ΠΕΡΙΠΤΕΡΟ ΤΩΝ ΕΘΝΩΝ» (ΣΗΜΕΡΙΝΟ 6). ΜΑΚΕΤΑ ΤΟΥ ΚΤΙΡΙΟΥ, 1953. ΠΗΓΗ: Ν. ΚΑΣΤΑΝΙΔΗΣ, 2021.

Η έκπληξη θα έρθει, ωστόσο, στα μέσα της δεκαετίας του 1950, με το «Περίπτερο της Βαριάς Βιομηχανίας» (σημερινό 2). Το έργο σχεδιάζεται και κατασκευάζεται την περίοδο 1954-1955 και αποτελεί τομή στο έργο του αρχιτέκτονα (Κολώνας, 2012/Καλογήρου κ.ά., 2010) αλλά και στην ελληνική αρχιτεκτονική γενικότερα. Στη Θεσσαλονίκη έχει προηγηθεί ο σχεδιασμός της πρωτοποριακής για το κλίμα της εποχής «Λέσχη Αξιωματικών» από τον αρχιτέκτονα Παύλο Μυλωνά που δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί. Ο Τριποδάκης, στο περίπτερο της Βαριάς Βιομηχανίας, μετασχηματίζει τον κλασικισμό των προϋπαρχόντων περιπτέρων Δοξιάδη και Κοκκορόπουλου σε έναν ανάλαφρο και δυναμικό μοντερνισμό με μοναδικό και αριστοτεχνικό τρόπο: ακολουθώντας τη δομή τους και εξαϋλώνοντάς την. Το έργο του Δημήτρη Τριποδάκη δεν έχει μελετηθεί επαρκώς και είναι μια ιδιαίτερα πολύτιμη συνεισφορά στον ελληνικό μοντερνισμό. Το περίπτερο της Βαριάς Βιομηχανίας μπορεί να σταθεί επάξια ανάμεσα σε κορυφαία έργα του μεταπολεμικού μοντερνισμού διεθνώς. Σε χώρες όπως η Γερμανία και η Ιταλία κτίρια αυτής της αξίας προστατεύονται αυστηρά. Ενδεικτικά αναφέρω το παράδειγμα του Haniel-Garage στο Düsseldorf, έργο του Paul Schneider von Esleben 1951-52. Στη χώρα μας η έλλειψη γνώσης και ευαισθησίας των αρμόδιων φορέων τα καταδικάζει σε κατεδάφιση. Η κατεδάφιση τόσο σημαντικών τεκμηρίων του μεταπολεμικού εκσυγχρονισμού της χώρας, τον οποίο η σημερινή κυβερνώσα παράταξη θα μπορούσε να κεφαλαιοποιήσει, πρέπει να ειπωθεί ότι είναι -εκ του αποτελέσματος και άσχετα από προθέσεις- μια στάση ιδιαίτερα αντιπατριωτική.

ΤΟ HANIEL-GARAGE ΤΟΥ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΑ PAUL SCHNEIDER VON ESLEBEN, 1951-1952, ΑΝΑΛΟΓΗΣ ΑΞΙΑΣ ΕΡΓΟ ΜΕ ΤΟ ΠΕΡΙΠΤΕΡΟ ΤΟΥ ΤΡΙΠΟΔΑΚΗ ΠΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΕΤΑΙ ΩΣ ΝΕΩΤΕΡΟ ΜΝΗΜΕΙΟ. ΠΗΓΗ: ARCHDAILY.

Μετά το εμβληματικό περίπτερο της Βαριάς Βιομηχανίας, κατά το δεύτερο μισό της δεκαετίας του 1950 και το πρώτο της δεκαετίας του 1960 η Διεθνής Έκθεση μετατρέπεται σε ένα μουσείο Αρχιτεκτονικής του μεταπολεμικού μοντερνισμού και εκσυγχρονισμού στην Ελλάδα. Οι Συμεών και Εφέσιος σχεδιάζουν το σωζόμενο σήμερα περίπτερο 1 (1956), ο Άρης Κωνσταντινίδης το περίπτερο του Ε.Ο.Τ. (1959), οι Κ. Καψαμπέλης και Ι. Βικέλας του Οργανισμού Καπνού (1959), ο Ι. Ρίζος το περίπτερο της ΔΕΗ (1960), ο Ν. Βαλσαμάκης της Εθνικής Τράπεζας (1960), και ο Θ. Παπαγιάννης το περίπτερο της ΕSSO Pappas (1963). Η αρχιτεκτονική στον χώρο της Δ.Ε.Θ. ακολουθεί μια ανθρώπινη κλίμακα παρόμοια με το Αρχαιολογικό Μουσείο, έργο του Πάτροκλου Καραντινού, που ολοκληρώνεται το 1962, ένα κορυφαίας ποιότητας δημόσιο κτίριο σε παγκόσμιο επίπεδο. Η πανεπιστημιούπολη, που ολοκληρώνεται στη δεκαετία του 1960, μαζί με την έκθεση και τα μουσεία δημιουργεί ένα πολύ αξιόλογο σύνολο μοντέρνας Αρχιτεκτονικής στο ύπαιθρο. Στις αρχές της δεκαετίας του 1990 προστίθεται και το Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού, σημαντικό έργο στη διεθνή ιστορία της νεότερης Αρχιτεκτονικής ως παράδειγμα του κριτικού τοπικισμού. Η Διεθνής Έκθεση, ωστόσο, αλλοιώνει την ταυτότητά της καθώς νέα μεγάλων διαστάσεων περίπτερα και κτίρια χτίζονται με καθαρά χρηστικούς όρους, όπως και το Βελλίδειο Συνεδριακό Κέντρο και τα υπόλοιπα ογκώδη περίπτερα (4, 5, 10, 12, 13, 14, 15, 16, 17). Οι διάφορες προσθήκες και επεκτάσεις χαρακτηρίζονται κατά κύριο λόγο από προχειρότητα και έλλειψη αναγνώρισης της αξίας της πολιτιστικής κληρονομιάς του μοντερνισμού. Σήμερα, σε μια εποχή έντονης τεχνολογικής ανάπτυξης η διοίκηση της Δ.Ε.Θ. αλλά και οι δημοτικές αρχές υποτιμούν τη σημαντική κληρονομιά του μοντερνισμού περισσότερο από ποτέ. Όχι μόνο τα κτίρια καθαυτά αλλά την ευρύτερη περιοχή της πόλης, το μοναδικό για τα ελληνικά δεδομένα μουσείο του μοντερνισμού (Πανεπιστημιούπολη-Δ.Ε.Θ.-Μουσεία) μέσα σε ένα εν δυνάμει κεντρικό αστικό πάρκο της πόλης.

ΑΠΟΨΕΙΣ ΤΗΣ Δ.Ε.Θ. ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΕΚΑΕΤΙΑ ΤΟΥ 1960 ΟΠΟΥ ΦΑΙΝΕΤΑΙ Η ΕΥΡΗΜΑΤΙΚΗ ΜΟΡΦΗ ΚΑΙ ΧΩΡΟΘΕΤΗΣΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΠΤΕΡΟΥ 2 ΤΟΥ ΤΡΙΠΟΔΑΚΗ ΑΛΛΑ ΚΑΙ Η ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΚΛΙΜΑΚΑ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ ΤΗΣ Δ.Ε.Θ. ΠΗΓΗ: ΚΟΛΩΝΑΣ, 2012, Σ. 251-53.

Από την εποχή της προεδρίας της Δ.Ε.Θ. από τον Ιωάννη Βελλίδη τη δεκαετία του 1960 και το Χωροταξικό του Τριανταφυλλίδη, που ολοκληρώνεται το 1968 προβλέπεται η μετεγκατάσταση της Δ.Ε.Θ. δυτικά στην περιοχή της Σίνδου και η απόδοση του χώρου της Δ.Ε.Θ. στη Θεσσαλονίκη για πάρκο. Η λύση αυτή συζητιέται και επικρατεί μέχρι περίπου το 2014 οπότε και εγκαταλείπεται και υιοθετείται πλέον από την εξουσία −με ελλιπή τεκμηρίωση− η λύση παραμονής της ΔΕΘ στο κέντρο της πόλης και επιτόπου ανάπλαση. Το κείμενο αυτό δεν θέλει να εστιάσει σε ιστορικές και τεχνικές λεπτομέρειες, το έχουν κάνει άλλοι. Το πρώτο ειδικό πολεοδομικό σχέδιο του 2019 και ο διαγωνισμός του 2021 δεν προβλέπουν τη διατήρηση των αξιόλογων περιπτέρων, αλλά έναν μεγάλο συντελεστή δόμησης που ουσιαστικά βάζει ταφόπλακα στην ανάγκη της πόλης και των κατοίκων της για ένα πάρκο. Μετά από γενναίες αντιδράσεις από την επιστημονική κοινότητα και τους πολίτες της Θεσσαλονίκης, το πρόγραμμα της ανάπλασης της Δ.Ε.Θ. μειώνεται προς όφελος του πρασίνου. Ωστόσο, ο ρόλος και η διαδικασία του σχεδιασμού έχουν υποτιμηθεί σοβαρά από την τοπική πολιτική ηγεσία και τους αρχιτέκτονες που την στελεχώνουν.

Η δημοτική αρχή, επηρεασμένη από την απήχηση του αιτήματος της κίνησης πολιτών για ένα μεγάλο αστικό πάρκο αποφασίζει να μειωθεί το κτιριολογικό πρόγραμμα της ανάπλασης προς όφελος του πρασίνου. Πώς όμως; Με παζάρια αγοραίου τύπου και πρόχειρη «κοπτοραπτική» που δεν έχει καμία σχέση με σοβαρό σχεδιασμό. Μειώνουν τετραγωνικά κτισμένου, αυξάνουν τα τετραγωνικά πρασίνου και αθροίζουν ρετάλια κενού χώρου. Ο ελεύθερος χώρος που προκύπτει και η ποιότητά του λίγο ενδιαφέρουν. Τί νόημα έχουν τα τετραγωνικά πρασίνου επί της Τρίτης Σεπτεμβρίου, έναν αφιλόξενο δρόμο που θα μπορούσε να αναβαθμιστεί με κτίρια και χρήσεις; Η έλλειψη στοιχειώδους ευαισθησίας της Τοπικής Αυτοδιοίκησης φαίνεται, ωστόσο, στο γεγονός ότι στο νέο σχέδιο απλώς μείωσαν τα γιγάντια περίπτερα της υπάρχουσας πρότασης χωρίς καμία μέριμνα και κανένα ενδιαφέρον για τα αξιόλογα περίπτερα του μοντερνισμού, από τα οποία ξεχωρίζει με απόσταση το Περίπτερο της Βαριάς Βιομηχανίας του αρχιτέκτονα Δημήτρη Τριποδάκη, έργο σταθμός στην ιστορία της νεώτερης ελληνικής Αρχιτεκτονικής. Όσο και να μειώνονται τα περίπτερα, το κόσμημα του μοντερνισμού, που σε κάθε άλλη πόλη της Ευρώπης θα προστατευόταν αυστηρά, στη Θεσσαλονίκη κατεδαφίζεται!

«Ποια λαϊκή αντίδραση θα υπάρξει άραγε για την κατεδάφιση ενός έργου του μοντερνισμού; Είναι σαν το πράσινο του οποίου την ανάγκη καταλαβαίνουν εύκολα οι απλοί δημότες;» θα σκέφτεται πιθανώς η πολιτική ηγεσία. Οι εύκολες εντυπώσεις, η εύκολη δημοφιλία, το γρήγορο κέρδος των υποστηρικτών τους, η παραμονή τους σε θέσεις εξουσίας φαίνεται πως καταλαμβάνουν όλο το εύρος της συνείδησής τους. Το ότι ο σχεδιασμός της πόλης είναι μια σύνθετη διεργασία που απαιτεί συνθετική σκέψη και βαθιά παιδεία και κρίση δύσκολα θα τους απασχολήσει. Ούτε φυσικά η απόκτηση παιδείας από τους πολίτες μέσω της γνώσης της ιστορίας και του βιώματος του σχεδιασμένου χώρου.

Όσον αφορά τον κόσμο των αρχιτεκτόνων, έχει καθιερωθεί η πρακτική να υποστηρίζουν οι ίδιοι οι αρχιτέκτονες τη σωτηρία των δικών τους έργων¹ ενώ η κρίση με επιστημονικά συστήματα αξιών και κατανόηση και αγάπη για την Αρχιτεκτονική γενικότερα δεν είναι κάτι που χαρακτηρίζει τους αρμόδιους φορείς για την προστασία των μνημείων². Η κατάσταση αυτή είναι ενδεικτική μιας παρακμής. Στον τομέα της εκπαίδευσης, η ελλιπής παιδεία και η πλαδαρή αποϊδεολογικοποίηση του σχεδιασμού έχουν δυστυχώς αποδώσει τους καρπούς τους. Σήμερα στην Ελλάδα, ο «αρχιτέκτων» νοιάζεται κυρίως να δικτυώνεται, να έχει καλές σχέσεις με την εκάστοτε εξουσία και να παίρνει αναθέσεις, όποιοι και να είναι οι όροι. Σε αντίθεση με αυτό που προσπαθεί να «περάσει» η προπαγάνδα και η προβολή, η Αρχιτεκτονική στην Ελλάδα σήμερα είναι κατά κύριο λόγο ένας χώρος χαμηλής πνευματικής έντασης. Προηγούμενες περίοδοι της ιστορίας, όπως αυτή του μοντερνισμού, είναι κατώτερες από το εγώ του σύγχρονου αρχιτέκτονα που βρίσκει το νόημα της ζωής αποκλειστικά στη «λάμψη» και την προβολή, αγνοώντας με πείσμα τη δίνη του πνευματικού κορεσμού στην οποία έχει περιέλθει. Και όμως δεν συμβαίνει έτσι. Η περίοδος του μοντερνισμού (μεσοπολεμικού και μεταπολεμικού) ήταν μια περίοδος που η Αρχιτεκτονική στην Ελλάδα στεκόταν επάξια στο διεθνές πλαίσιο κάτι που δε συμβαίνει με τη σύγχρονη.

Ας εξετάσουμε τώρα ποιες είναι σήμερα οι διεθνείς τάσεις της καλής και υπεύθυνης αρχιτεκτονικής για να καταλήξουμε σε ένα πλαίσιο προτάσεων για τη ΔΕΘ. H περίοδος της «εντυπωσιοκρατίας» και των starchitects έχει εδώ και χρόνια παρέλθει από την Ευρώπη και έχει μετακομίσει σε χώρες τύπου Dubai. Τα ονομαστά γραφεία κάνουν projects σ’ αυτά τα μέρη είτε για να εξασφαλίσουν πόρους είτε για κέρδος και διαφήμιση, όχι όμως για την καλή αρχιτεκτονική, την οποία κάνουν συνήθως στην Ευρώπη. Γενικά, το να υπάρχουν σε μια πόλη έργα διεθνών αρχιτεκτόνων είναι ένδειξη πολιτισμού και εξωστρέφειας. εξαρτάται όμως τι προεργασία έχει γίνει από τις τοπικές αρχές. Αν στο φαντασιακό των τοπικών αρχών βρίσκονται μια ρηχή και εφετζίδικη αρχιτεκτονική των life style περιοδικών, μια αρχιτεκτονική που αδιαφορεί για το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται, τότε μια ανθρωποκεντρική ευρωπαϊκή κουλτούρα βρίσκεται όλο και πιο μακριά από το μέλλον και τη ζωή μας. Η βιωσιμότητα, η περιβαλλοντική και κοινωνική ευαισθησία είναι κεντρικά ζητούμενα στην καλή σύγχρονη αρχιτεκτονική, όπως αποδεικνύουν και οι επιλογές για τα φετινά Βραβεία Mies van der Rohe που αφορούν στην πλειοψηφία τους επαναχρήσεις υφιστάμενων κτιρίων. Είναι πλέον γενικά αποδεκτό ότι η διατήρηση ενός κτιρίου είναι πιο βιώσιμη επιλογή από την κατεδάφισή του και την κατασκευή ενός νέου. Το έργο μάλιστα που κέρδισε το βραβείο αφορούσε την επανάχρηση ενός εκθεσιακού περιπτέρου της δεκαετίας του 1950 στο Charleroi του Βελγίου. Ένα άλλο παράδειγμα είναι στο Mestre της Βενετίας, όπου οι Sauerbruch-Hutton ενσωματώνουν έντεχνα τα υφιστάμενα κτίρια στο συγκρότημα μουσείων σε ένα από τα πιο ενδιαφέροντα έργα τους.

TO CHARLEROI EXHIBITION PALACE ΤΩΝ AGWA ΚΑΙ JAN DE VYLDER, INGE VINCK ΝΙΚΗΤΗΣ ΤΩΝ ΦΕΤΙΝΩΝ ΒΡΑΒΕΙΩΝ EU MIES. ΠΗΓΗ: DEZEEN.COM.

ΑΠΟΨΗ ΤΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ M9 ΣΤΟ MESTRE ΤΗΣ ΒΕΝΕΤΙΑΣ ΤΩΝ SAUERBRUCH/HUTTON ΠΟΥ ΕΝΤΑΣΣΕΙ ΤΑ ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΚΤΙΡΙΑ. ΠΗΓΗ: SAUERBRUCHHUTTON.DE.

Οι ίδιοι αρχιτέκτονες βραβεύονται στη Θεσσαλονίκη σε έναν διαγωνισμό με ένα παράλογο κτιριολογικό πρόγραμμα για τη Δ.Ε.Θ, που αδιαφορεί τόσο για το πράσινο όσο και για τα εμβληματικά έργα του μοντερνισμού. Οι αγωνοθέτες δεν έλαβαν υπόψη ή δεν κατανόησαν την αξία των εμβληματικών κτιρίων του μοντερνισμού στη Δ.Ε.Θ. και οι διάφορες αρμόδιες υπηρεσίες του ΥΠΠΟ φανερώνουν συνδυασμό άγνοιας και ενδεχόμενων σκοπιμοτήτων. Η αντίδραση πολιτών και ειδικών επιστημόνων δεν κατάφερε να κατευθύνει τις δημοτικές αρχές προς τη μετεγκατάσταση της Δ.Ε.Θ. εκτός κέντρου, αλλά οδήγησε τους αρμόδιους φορείς να μειώσουν το κτιριολογικό πρόγραμμα της ανάπλασης της ΔΕΘ στο κέντρο. Όταν όμως απλώς μειώνονται περίπτερα και δεν γίνεται προσπάθεια να ενταχθούν τα εμβληματικά έργα του μοντερνισμού στο νέο σχέδιο, τότε αυτό συνιστά μια εξαιρετικά ρηχή πρόταση. Το περίπτερο 2 είναι με διαφορά το πιο αξιόλογο κτίριο απ’ όλα. Μαζί με τα περίπτερα 6 και 1, εντάσσονται σε ένα πολύ αξιόλογο πολεοδομικό σκεπτικό καθώς χωροθετούνται στα όρια του γηπέδου της Δ.Ε.Θ. Το περίπτερο της ESSO Pappas, που προτείνεται στο σχέδιο της ανάπλασης να διατηρηθεί είναι πολύ αξιόλογης αρχιτεκτονικής και καλώς διατηρείται, ωστόσο μικρότερης σημασίας από το περίπτερο 2 που πρόκειται να κατεδαφιστεί. Υπάρχει δε ένα σοβαρό πρόβλημα κλίμακας καθώς το μικρό αυτό περίπτερο (της ESSO Pappas) ισοπεδώνεται από την κλίμακα των νέων περιπτέρων. Το περίπτερο 1 των αρχιτεκτόνων Συμεών και Εφεσίου είναι εκτός από εύστοχα χωροθετημένο αποτελεί ένα, μοναδικής κομψότητας, παράδειγμα χρήσης κανάβου στις όψεις και θα μπορούσε να αποκατασταθεί υποδειγματικά. Τα περίπτερα 7 και 8 των Κονταξάκη (1969) και Μουτσόπουλου, Κονταξάκη, Κουλουκούρη, Τσιλαλή (1968) παρουσιάζουν αρχιτεκτονικό ενδιαφέρον, η χωροθέτησή τους παρουσιάζει κάποια προβλήματα μια δημιουργική όμως αποκατάσταση που απελευθερώνει τα ισόγεια ως δροσερά στέγαστρα θα προσέφερε ενδεχομένως μια ευχάριστη εμπειρία σε ένα μελλοντικό πάρκο. Το κτίριο του Momus στη σημερινή του μορφή δεν είναι κάποιο ιδιαίτερα αξιόλογο κτίριο και κυρίως αξιόλογο δεν είναι και το Βελλίδειο που θα μπoρούσε να αλλάξει μορφή ανάλογα με τις ανάγκες, έχοντας υπόψη πως χρήζει σημαντική βελτίωση της σχέσης του με τα απέναντι αριστουργήματα των Καραντινού και Κρόκου.

Κλείνοντας το κείμενο για το σύνθετο αυτό θέμα, που έχει περιπλακεί ακόμη περισσότερο από την επιπολαιότητα και την έλλειψη αστικής κουλτούρας της τοπικής και εθνικής ηγεσίας μπορεί να καταλήξει κανείς στα παρακάτω. Εφόσον το κτιριολογικό πρόγραμμα μειώθηκε το σχέδιο οφείλει να αλλάξει και να εντάξει τα υφιστάμενα αξιόλογα περίπτερα και ιδίως το περίπτερο 2 (Βαριάς Βιομηχανίας). Ο υπαίθριος χώρος να σχεδιαστεί με βαθιά αρχιτεκτονική γνώση και να αφεθούν κατά μέρος λύσεις όπως πράσινο επί της 3ης Σεπτεμβρίου ή στον χώρο της Αγίας Φωτεινής. Να αφεθεί, επίσης, κατά μέρος η απόλυτη προσήλωση στην προπαγάνδα και το παιχνίδι των εντυπώσεων στον ηλεκτρονικό τύπο και να γίνει κατανοητό πως ο σχεδιασμός σ’ αυτό το μέρος είναι ένα πολύ σύνθετο και σοβαρό θέμα για την πόλη που πρέπει να συζητηθεί ουσιαστικά και ψύχραιμα με τις διαχρονικές ποιότητες σε πρώτη προτεραιότητα. Επιπλέον, η ένταξη των αξιόλογων έργων του μοντερνισμού, ιδίως του περιπτέρου 2 σε ένα νέο σχέδιο ανάπλασης μπορεί να αναβαθμίσει σημαντικά την ποιότητα της αρχιτεκτονικής. Να μετατρέψει το εγχείρημα από ένα σύνηθες κακό real estate development που θα μπορούσε να βρίσκεται σε οποιοδήποτε υπανάπτυκτο μέρος του κόσμου σε ένα σημαντικό έργο στον παγκόσμιο χάρτη της σύγχρονης αρχιτεκτονικής. Αυτό αποδεικνύουν και τα ευρωπαϊκά βραβεία EUMies αλλά και οι ικανότητες του αρχιτεκτονικού γραφείου Sauerbruch/Hutton, το αποτέλεσμα όμως των οποίων εξαρτάται από τους αγωνοθέτες των διαγωνισμών και τις προδιαγραφές που θέτουν οι εργοδότες. Τέλος, το πιο σημαντικό από όλα είναι η πόλη να διατηρήσει τα συγκριτικά της πλεονεκτήματα, αυτά της μόνης ευρωπαϊκού χαρακτήρα πόλης της Ελλάδας. Ο πράσινος άξονας του Εμπράρ να αναδειχθεί, όπως και να σωθεί και να αναδειχθεί ένα πολύ σημαντικό κεφάλαιο για την πόλη και τη χώρα: αυτό των αριστουργημάτων του μοντερνισμού που αντανακλούν τον μεταπολεμικό της εκσυγχρονισμό.

Σύντομο Βιογραφικό

Αποφοίτησε το 2012 από το Τμήμα Αρχιτεκτόνων της Πολυτεχνικής του Α.Π.Θ. Κατά τη διάρκεια των σπουδών του σπούδασε για ένα ακαδημαϊκό έτος στο Πολυτεχνείο του Βερολίνου (Technische Universität Berlin). Το 2016 απέκτησε το μεταπτυχιακό του δίπλωμα στην Προστασία, Συντήρηση και Αποκατάσταση Μνημείων και σήμερα είναι υποψήφιος διδάκτωρ στην Πολυτεχνική του Α.Π.Θ. στον τομέα της Ιστορίας της Μοντέρνας Αρχιτεκτονικής. Έχει συμμετάσχει και διακριθεί σε ορισμένους αρχιτεκτονικούς διαγωνισμούς που αφορούν αναπλάσεις δημόσιων χώρων. Έχει συμμετάσχει με ανακοινώσεις σε επιστημονικά συνέδρια στη για την Ιστορίας της Αρχιτεκτονικής. Έχει συγγράψει κριτικά δοκίμια για την σύγχρονη αρχιτεκτονική τα οποία έχουν δημοσιευτεί στον ηλεκτρονικό τύπο.

Ενδεικτική Βιβλιογραφία

Κολώνας, Β. (2024). Διεθνής Έκθεση Θεσσαλονίκης: Μια αρχιτεκτονική κληρονομιά σε κίνδυνο, Κοινωνικός Άτλας Θεσσαλονίκης, Δεκέμβριος 2024, Διαθέσιμο στο: https://doi.org/10.26262/emhc-zk31

Κολώνας, Β. (2012). Θεσσαλονίκη 1912-2012, Η Αρχιτεκτονική μιας Εκατονταετίας, Θεσσαλονίκη: University Studio Press

Καλογήρου, Ν., Πάκα, Α., Τέλλιος, Τ., Τζάκα, Τ. (2015). Η προστασία του μοντέρνου αστικού τοπίου. Μια διερεύνηση της ανάπλασης του χώρου της ΔΕΘ στην κεντρική Θεσσαλονίκη. Στο: Α. Βιτοπούλου, Α. Καραδήμου-Γερόλυμπου & Π. Τουρνικιώτης (Επιμ.), Η Ελληνική πόλη και η πολεοδομία του μοντέρνου: 5η επιστημονική συνάντηση του ελληνικού Docomomo (Θεσσαλονίκη, Ιούνιος 2010), Αθήνα: Futura, σ.363-372

(2025). Η πρότασή μας για το ιστορικό Εκθεσιακό Κέντρο της ΔΕΘ, Διαθέσιμο στο: https://parkodeth.gr/?page_id=128

Γιακουμακάτος, Α. (2004). Ιστορία της Νεώτερης Ελληνικής Αρχιτεκτονικής. 20ός αιώνας, Αθήνα: Νεφέλη

Ζωΐδης, Λ. (2025). Η Θεσσαλονίκη σε κρίσιμο σταυροδρόμι, «parallaxi», 5/9/2025, Διαθέσιμο στο: https://parallaximag.gr/thessaloniki-news/i-thessaloniki-se-krisimo-stayrodromi

Λαδά, Σ. & Μάνος, Σ. (2021). Υφαρπαγή γης μέσω υφαρπαγής λέξεων, «η Εποχή», 16/5/2021, Διαθέσιμο στο: https://epohi.gr/articles/diekdikoymenos-horos-deth-yfarpagh-ghs-meso-yfarpaghs-lexeon/

Εξαρχόπουλος, Π. (2019). ΔΕΘ ώρα 0 (και ένα επίκαιρο αρχιτεκτονικό ταξίδι). «Archetype», 15/03/2019, διαθέσιμο στο: https://www.archetype.gr/blog/arthro/deth-ra-0-kai-ena-epikairo-architektoniko-taxidi

Καλέσης, Θ. (2026). Θεσσαλονίκη: Η μάχη για το οκτάγωνο σχολείο- αριστούργημα των Γιαννάκη/Φατούρου στον Λαγκαδά, “parallaxi” 18/7/2026, Διαθέσιμο στο: https://parallaximag.gr/thessaloniki-news/thessaloniki-i-machi-gia-to-oktagono-scholeio-aristoyrgima-ton-giannaki-fatoyroy-ston-lagkada

Σακελλαρίδου, Ρ. (2018). Σκέψεις για την Πύλη του Αστέρα Βουλιαγμένη, «η Καθημερινή» 27/02/2018, Διαθέσιμο στο: https://www.kathimerini.gr/life/city/950857/apopsi-skepseis-gia-tin-pyli-toy-astera-voyliagmenis/

¹ Για παράδειγμα το 2018 άρθρο αρχιτέκτονα («η Καθημερινή» 27/2/2018) υπερασπίζεται -πολύ σωστά και με αξιόλογα επιχειρήματα- τη διάσωση του έργου της. Δεν έχει υποστηρίξει όμως δημόσια π.χ.κάποιο έργο άλλου δημιουργού ενώ ήταν και μέλος της κριτικής επιτροπής του διαγωνισμού της ΔΕΘ που κατεδαφίζει τα αξιόλογα περίπτερα. Η πύλη του Αστέρα διατηρητέα το περίπτερο του Τριποδάκη όχι. Ποια λογική διέπει αυτή την κατάσταση; Πρόσφατα ήταν συγκινητική και αξιέπαινη η κινητοποίηση για τη διάσωση του σχολείου των Δ. Φατούρου και Β. Γιαννάκη στο Λαγκαδά. Τίθεται ωστόσο το ερώτημα: Αν ένα έργο δεν είναι κάποιου εν ζωή αρχιτέκτονα ή δεν κινητοποιούνται συγγενείς ή δημιουργοί του δεν έχει ελπίδα να σωθεί βάσει κάποιων κριτηρίων; Οι κρατικοί θεσμοί προστασίας και η γενικότερη παιδεία του αρχιτεκτονικού κόσμου δεν επαρκούν;

² Το σκεπτικό της τοπικής Υπηρεσίας Νεωτέρων Μνημείων αλλά και του ΥΠΠΟ για το μη χαρακτηρισμό των αξιόλογων περιπτέρων της ΔΕΘ είναι ενδεικτικό μιας γενικότερης αδιαφορίας για τη νεότερη Ιστορία της Αρχιτεκτονικής. Συγκεκριμένα αναφέρεται στην αλλοίωση από μεταγενέστερες επεμβάσεις και την αλλαγή του περιβάλλοντος χώρου. Επιχειρήματα αστεία ή θλιβερά αν γνωρίζει κανείς τους κανόνες που ισχύουν για τη συντήρηση και αποκατάσταση έργων του μοντερνισμού διεθνώς. Είναι ενδεικτικό από ποια μεταπτυχιακά προέρχονται οι κατέχοντες τις θέσεις του ΥΠΠΟ και τί μικρό βάρος δίνεται εκεί στην Αρχιτεκτονική του 20ού αιώνα. Τα αξιόλογα περίπτερα, και πάνω από όλα το 2, είναι ορόσημα του ελληνικού μοντερνισμού και εντάσσονται σε ένα συνολικό μουσείο του μοντέρνας Αρχιτεκτονικής και ανθρώπινης κλίμακας στον πράσινο άξονα.

Ανακοίνωση της Συσπείρωσης Αριστερών Αρχιτεκτόνων για τα αποτελέσματα των εκλογών ΣΑΔΑΣ ΠΕΑ 2026

"Τόποι όπου η εξέγερση δεν έμεινε ουτοπία - Αυτόνομες αστικές κοινότητες", εκδήλωση στα Ιωάννινα, Σάββατο 13 Ιούνη

Εκδήλωση από Ακοιχι Ιωάννινων (Αυτοδιαχειριζόμενο Κοινωνικό Χώρο Ιωαννίνων)

Θεατράκι Λίμνη Ιωάννινα Σάββατο 13 Ιούνη, 11:30 - ΘΕΑΤΡΑΚΙ ΣΚΑΛΑΣ

"Τόποι όπου η εξέγερση δεν έμεινε ουτοπία - Αυτόνομες αστικές κοινότητες"

Συζήτηση με την Ευγενία Μιχαλοπούλου, 

τον Σταύρο Σταυρίδη και τον Τάση Παπαϊωάννου

* Cheran, Μεξικό: μια πόλη χωρίς πολιτικά κόμματα και αστυνομία. Από την υπεράσπιση του δάσους στην αυτοδιακυβέρνηση.
* 23 de Enero, Καράκας: από τους εργατικούς αγώνες στην οικοδόμηση κομμούνας.
* Jinwar, Δυτικό Κουρδιστάν: ο τόπος που ζουν γυναίκες. Ένα χωριό ελευθερίας στη Ροζάβα
* Acapatzingo, Μεξικό: Μια αυτόνομη αστική κοινότητα. Από την οικοδόμηση της λαϊκής εξουσίας στην οικοδόμηση της αυτονομίας.
* Προσφυγικά Λ. Αλεξάνδρας: μια κοινότητα στο κέντρο της Αθήνας. Ένας αγώνας για ΖΩΗ

Μια εκδήλωση-συζήτηση για εκείνους τους υπαρκτούς μικρούς κόσμους που αποδεικνύουν ότι ένας άλλος κόσμος είναι εφικτός.

"Τόποι όπου η εξέγερση δεν έμεινε ουτοπία - Αυτόνομες αστικές κοινότητες"

Εκδήλωση για τις Προσφυγικές πολυκατοικίες της Λ. Αλεξάνδρας, Τετάρτη 10/06

«Προσφυγικές πολυκατοικίες της Λεωφόρου Αλεξάνδρας 

Μνημεία από το παρελθόν, παραδείγματα για το μέλλον» 

Τετάρτη 10/06 στις 17:00

στο Επιγραφικό Μουσείο, Τοσίτσα 1

       Ομιλητές:

• Τάσης Παπαϊωάννου, ομότιμος καθηγητής αρχιτεκτονικής ΕΜΠ
• Σταύρος Σταυρίδης, ομότιμος καθηγητής αρχιτεκτονικής ΕΜΠ
• Μέλη της ΕΜΔΥΔΑΣ και του Ενιαίου Συλλόγου Υπαλλήλων ΥΠ.ΠΟ.

Η Ελένη Πορτάλιου έφυγε από κοντά μας το ξημέρωμα της Τρίτης 2 Ιουνίου

Η πολιτική της κηδεία θα γίνει την Δευτέρα, ώρα 11:30, στο 1^ο Κοιμητήριο Αθήνας.

Επί μισό αιώνα υπήρξε εμβληματικό πρόσωπο για τους αρχιτέκτονες, για την αριστερά της διαρκούς ανανέωσης και της ακατάπαυστης αναθεώρησης των κάθε είδους δογμάτων, για τους αγώνες για τη κοινωνική χειραφέτηση, για την ισότητα των φύλων, για τη διεθνιστική αλληλεγγύη.

Ανεξάντλητα εφόδιά της, προγονικές και γονικές καταβολές αγωνιστικότητας και ήθους, μια ιδιαίτερη καλλιέργεια, πνευματική και ηθική, με ένστικτο διεισδυτικό, με ψηλό ηγετικό ανάστημα και ανιδιοτέλεια, με ισχυρή αποφασιστικότητα αλλά και ιδιαίτερη αίσθηση μέτρου και ορίων, με απαίτηση να αναμετριέται ανεβάζοντας ακατάπαυστα τον πήχη, αλλά και με πηγαία κατανόηση και τρυφερότητα για το ταπεινό.

Γεννήθηκε στις 25 Οκτώβρη του 1947 στο Ρέθυμνο όπου έζησε μέχρι την εισαγωγή της (5^η) στη Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του ΕΜΠ.

Στεφανωμένη «με το φωτοστέφανο της ποίησης» που από πολύ νωρίς διέκρινε σ’ αυτήν ο δάσκαλός της Νίκος Εγγονόπουλος, διέσχισε σταυροδρόμια πολλαπλών διαδρομών ζωής, προσφέροντας έμπνευση και αναφορά σε όσους την περιέβαλλαν.

Αρχιτέκτονες

Ξεκίνησε το 1970 να διδάσκει, άμισθη βοηθός στην τακτική έδρα Kτιριολογίας και Συνθέσεων, από όπου απομακρύνθηκε λόγω κοινωνικών φρονημάτων.

Λίγο μετά την εξέγερση του Πολυτεχνείου κρύφτηκε, όταν η ασφάλεια, μεταξύ άλλων πιέσεων απαιτούσε να παραιτηθούν από το ΔΣ του Συλλόγου Αρχιτεκτόνων τρεις κομμουνιστές μέλη του, η Ελένη Πορτάλιου, ο Γιώργος Θεοδοσόπουλος και ο Ηλίας Παπαγιαννόπουλος. Το Μάρτη του 1974 το Διοικητικό Συμβούλιο παραιτήθηκε σύσσωμο για αυτό το λόγο, μέχρι τη Μεταπολίτευση, μετά την οποία η Πορτάλιου εκλεγόταν επί τρία χρόνια πρόεδρος του Συλλόγου (75, 76, 77). Μαζί με πολλά άλλα μέλη του αντιδικτατορικού κινήματος παρέλαβαν τη σκυτάλη από την προηγούμενη γενιά, των μεγάλων προσωπικοτήτων της Αρχιτεκτονικής, όπως είχαν αναδειχτεί σε έξι ιστορικής σημασίας πανελλήνια αρχιτεκτονικά συνέδρια, στις αρχές της δεκαετίας του 60. Η έναρξη της πρώτης δεκαετίας της μεταπολίτευσης συνέπεσε με την έκρηξη ελπίδων και κοινωνικών οραμάτων, πιο κοντά στις ανθρώπινες ανάγκες και με αναζητήσεις για να αντιμετωπιστούν επαγγελματικά, εργασιακά και ευρύτερα κοινωνικά, νομοθετικά, θεσμικά είτε συνταγματικά ζητήματα, στο νεοσύστατο κοινοβουλευτικό καθεστώς. Για πολλά από εκείνα τα μέλη, που ενεργοποιήθηκαν με πρωτοφανή μαζικότητα σε εκείνες τις συνελεύσεις είτε στις επιτροπές επεξεργασιών του ΣΑΔΑΣ ή του ΤΕΕ, η Πορτάλιου αποτέλεσε πρόσωπο έμπνευσης και αναφοράς. Παρέμεινε διαρκώς εκλεγμένη στα κεντρικά όργανα του Συλλόγου Αρχιτεκτόνων και του ΤΕΕ και ενταγμένη στις παρατάξεις της ανανεωτικής αριστεράς κατ’ αρχήν (ΑΚΠΑ και ΑΣΜΕ) και από το 1990 μέχρι τέλους, στην Αριστερή Συσπείρωση Αρχιτεκτόνων και μέχρι τη συνταξιοδότησή της, στην Αριστερή Συσπείρωση Μηχανικών.

Από το 1970 μέχρι το 2015, μόνη ή με συνεργασίες, εκπόνησε μεγάλο αριθμό αρχιτεκτονικών και πολεοδομικών μελετών, συνδυάζοντας την έρευνα με την αρχιτεκτονική πρακτική.

Το 1976 αποκαταστάθηκε με νόμο για την απομάκρυνσή της επί χούντας και επανήλθε στο ΕΜΠ. Έως το 2015 δίδαξε Αρχιτεκτονική Σύνθεση στην Αρχιτεκτονική Σχολή μέχρι και από τη βαθμίδα της Καθηγήτριας - Ομότιμης μετά τη συνταξιοδότησή της. Στο χώρο της ανώτατης εκπαίδευσης, υπήρξε μέλος της Συσπείρωσης Πανεπιστημιακών και μετείχε στους αγώνες για το δημόσιο πανεπιστήμιο

Κινήματα

Πρώτη γραμμή που διαπέρασε το αρχιτεκτονικό και διδακτικό έργο της Πορτάλιου υπήρξε ο άρρηκτος συνδυασμός των επιστημονικών είτε φιλοσοφικών της αναζητήσεων και διδαχής με τη συμμετοχή της, συχνά πρωταγωνιστική είτε ιδρυτική, σε κοινωνικές δράσεις για ζητήματα με χωρικά είτε με χωρικές αναφορές, είτε σε δράσεις ευρείες και πολυεπίπεδες. Τα ανεξάντλητα επίδικα των παρεμβάσεών της μπορούσαν να είναι οι υπερεθνικοί δυναστικοί οργανισμοί, τα αυταρχικά καθεστώτα, τα ζητήματα κοινωνικών ανισοτήτων, διεθνιστικής αλληλεγγύης, ζητήματα φύλου αλλά και δικαιωμάτων στο δημόσιο χώρο, στη διατήρηση δημόσιων περιβαλλοντικών αγαθών είτε πολιτιστικών.

Μετείχε στην παρέμβαση των 16 Ελλήνων αγωνιστών στη δίκη της Dev Yol το 1988 στην Άγκυρα, από όπου η ίδια απελάθηκε ενώ άλλοι υπέστησαν επικίνδυνες διώξεις, με αποτέλεσμα  τη διεθνή κατακραυγή κατά του Τουρκικού αυταρχικού καθεστώτος.

Ήταν παρούσα στις διεθνείς κινητοποιήσεις στην Πράγα το 2000, στη Γένοβα το 2001, στη Χαλκιδική το 2003, ενάντια στους διεθνείς οργανισμούς της παγκοσμιοποίησης και της νεοφιλελεύθερης επίθεσης  (G8, Ευρωπαϊκή Σύνοδο Κορυφής κλπ.), με κεντρικό σύνθημα «οι άνθρωποι πάνω από τα κέρδη».

Αγωνίστηκε πεισματικά κατά της περιβαλλοντικής, οικονομικής, ηθικής και κοινωνικοπολιτικής καταστροφής που επέφεραν οι Ολυμπιακοί αγώνες. Επέμεινε μέχρι το τέλος, ακόμα και με δράσεις κατά τις μέρες διεξαγωγής τους, όταν όλα είχαν κριθεί.

Πρωταγωνίστησε για τη διάσωση ελεύθερων δημόσιων χώρων και περιβαλλοντικών αγαθών όπως το πάρκο στην Κύπρου και Πατησίων που σώθηκε, μετείχε στην Επιτροπή για τη διεκδίκηση του Μητροπολιτικού Πάρκου στο Ελληνικό που δεν σώθηκε γιατί προδόθηκε, γεγονός που μέχρι το τέλος δεν μπόρεσε να το χωρέσει ο νους της. Περιβαλλοντικό Δίκτυο, Επιτροπή για τη Διαχείριση των Απορριμμάτων και άλλες πρωτοβουλίες δώσαν στην Πορτάλιου ατέλειωτες ευκαιρίες κινηματικής δράσης, στις οποίες δε δίσταζε ποτέ να ανταποκρίνεται.

Τροφοδότησαν, με τον τρόπο που συνοψίζεται στο βιβλίο της ΚΙΝΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΕΞΕΓΕΡΣΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΚΑΤΩ, τις θεωρητικές της αναζητήσεις, τα αναρίθμητα άρθρα, ομιλίες είτε τα βιβλία της για το ΔΗΜΟΣΙΟ ΧΩΡΟ, τη ΔΗΜΟΣΙΑ ΣΦΑΙΡΑ, την ΠΟΛΗ ΚΑΙ την ΜΝΗΜΗ, με ειδικότερη αναφορά στο ΒΕΡΟΛΙΝΟ 1933-1989.

Όμως η προσφορά της στους κοινωνικούς αγώνες για την πόλη δεν ήταν μόνο κινηματική. Υποψήφια δήμαρχος Αθηναίων το 2010 και δημοτική σύμβουλος μέχρι το 2014, βρέθηκε απέναντι στις φασιστικές προκλήσεις της Χρυσής Αυγής, τόσο μέσα στο Δημοτικό Συμβούλιο όσο και στην περιοχή του Αγίου Παντελεήμονα. Προσέφερε αξέχαστο υπόδειγμα - πρόταση πολύπλευρων δράσεων υψηλού πολιτισμού στον «Πολυχώρο», τον οποίο διατήρησε η δημοτική παράταξη Ανοιχτή Πόλη υπό την ηγεσία της Πορτάλιου κοντά στην Ομόνοια.

Παρόλα αυτά, ο σεβασμός που εισέπραξε από τον τότε παραταξιακό της χώρο ήταν ανάλογος με το σεβασμό που ο χώρος αυτός επρόκειτο να επιδείξει προς τον ελληνικό λαό, μόλις ανέλαβε, λίγο μετά, τη διακυβέρνηση της χώρας,

Πολιτική

Καθώς πάντα επεδίωκε να αναδείξει το πολιτικό στοιχείο σε κάθε έκφανση της ανθρώπινης ζωής, υπήρξε αυτονόητη η ανάγκη της Πορτάλιου να αναζητήσει και να συμβάλει στην οικοδόμηση της οργανωμένης πολιτικής υποστήριξης των θεωρητικών και κοινωνικών της αναζητήσεων.

Επέλεξε εξαρχής την ανανεωτική πλευρά μετά τη διάσπαση του ΚΚΕ το 1968 και διέτρεξε την παρατεταμένη κρίση της αριστεράς μέχρι το τέλος. Συχνά και από πολύ νωρίς  υπήρξε πρόσωπο αναφοράς ή πρωταγωνίστρια στους κομματικούς σταθμούς που διήλθε για να καταθέσει την προσφορά της, κατά βάση το ΚΚΕ εσωτερικού, την ΑΚΟΑ και τον ΣΥΡΙΖΑ, που δυστυχώς κάποια στιγμή γίναν όλοι σταθμοί αποβίβασης, όταν πλέον περιέρχονταν σε καθεστώς που, όπως η Πορτάλιου με κάποια ευκαιρία σημείωσε, «δεν μπορούσε ούτε να τιμήσει ούτε να σεβαστεί».

Χαρακτηριστικό δείγμα γραφής της Πορτάλιου, μετά τις οδυνηρές εμπειρίες στο τέλος της αυτοδιοικητικές της θητείας υπήρξε η εκδήλωση ανθρώπινης ευαισθησίας στην ύστατη πολιτική της χειρονομία, να συγκρατήσει σε μιαν απλή διαμαρτυρία τις μαζικές αντιδράσεις στον παραμερισμό της και να αποτρέψει οποιαδήποτε ενδοπαραταξιακή πολιτική κρίση που θα μπορούσε να αποδοθεί σε ιδιοτελείς προσωπικές της επιδιώξεις.

Πατρίδα μου είναι ο κατοικημένος κόσμος της μνήμης, ατομικής και συλλογικής.

Μετά την ακύρωση του μέχρι τότε εγχειρήματος ΣΥΡΙΖΑ η αποχώρησή της το φθινόπωρο του 2015, η Πορτάλιου συνέχισε να μάς «χαρίζει» αυτό που ήδη ξέραμε οι αναγνώστες των πολιτικών και αισθητικών της κειμένων, μιαν ιδιαίτερη ποιητική πνοή ακολουθώντας μιαν ακόμη οδό, την οδό της ποίησης. Οι δυο ποιητικές συλλογές που εξέδωσε το 2014 και 2019, ΙΧΝΗ ΦΩΤΟΣ και Η ΜΝΗΜΗ ΕΠΙΣΤΡΕΦΕΙ ΣΤΑ ΧΑΛΑΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ, αποκάλυψαν μια πολυεπίπεδη προσωπικότητα, που έθεσε στη ζωή της έναν και μόνο στόχο: την ανάδειξη του πολιτικού σε κάθε έκφανση της ανθρώπινης ζωής και την αποκάλυψη της ανθρώπινης ευαισθησίας σε κάθε πολιτική χειρονομία.

Όμως η οδυνηρή αποχώρηση από την οργανωμένη πολιτική δράση πάνω στην κορύφωση μιας στρατευμένης ζωής, λειτούργησε σαν απώλεια ή μάλλον εξαφάνιση του δικού της πατρίου εδάφους, αφού κάθε περαιτέρω σύγκρουση ήταν μάταιη και οδυνηρή. Άρχισε να πλήττει τη μνήμη, ένα δια βίου ζήτημα βαθιάς ενασχόλησης για την Πορτάλιου.

Για να αντιστρέψουμε τη σκέψη της:

Πώς να παραμείνει κατοικημένη η μνήμη, συλλογικά ή ατομικά, όταν συνειδητοποιείς ότι ανεπανόρθωτα έχεις βρεθεί χωρίς πατρίδα;

Διαδρομή

Η Ελένη είχε την τύχη να την φροντίσουν όταν το χρειάστηκε οι εξαιρετικές συγγενείς της, και να είναι κοντά της οι στενές φίλες και φίλοι της. Μοιραζόμαστε το πένθος τους.

…

Και όπως ξεκίνησε τη ζωή της*

έτσι ετελείωσε·

ο καιρός έσβησε την πιθανότητα

να περπατήσει στα κύματα.

Όμως στην κιβωτό που επιβιβάστηκε

με σπάνια είδη της ιστορίας

συνάντησε πρόσωπα

που διέσχισαν τη ζωή

με τις μυθικές προπέλες της ελευθερίας.

Φαροφύλακες στο μανιασμένο πέλαγος

σημαιοφόρους ιδεών

την ωραία τυφεκιοφόρο του Ντελακρουά

να οδηγεί τον λαό στα οδοφράγματα.

Γυναίκες με παιδιά στην εξορία

τραυματιοφορείς ηττημένων ελπίδων

οδοιπόρους στην ομίχλη των καιρών.

Αυτός είναι ο κόσμος που αγάπησε

και φεύγοντας τον ευγνωμονούσε

για το φως της ζωής της,

 

αυτό το φως

που η Ελένη φρόντιζε να το επιστρέφει απλόχερα

στις δικές μας ζωές.

 

* παράφραση του ποιήματος ΔΙΑΔΡΟΜΗ της Ε. Π.

 

από τη συσπείρωση αριστερών αρχιτεκτόνων

 

Η ιστοσελίδα της Ελένης Πορτάλιου στο διαδίκτυο είναι:

https://eleniportaliou.gr/

Αποτελέσματα εκλογών του Συλλόγου Αρχιτεκτόνων ΣΑΔΑΣ- ΠΕΑ - 10 Μαΐου 2026

Στις 10/05/2026 πραγματοποιήθηκαν οι εκλογές του ΣΑΔΑΣ-ΠΕΑ. Κατόπιν ανακοίνωσης της Εφορευτικής Επιτροπής γνωστοποιούνται τα αποτελέσματα:

ΕΚΛΟΓΕΣ ΣΑΔΑΣ – ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΩΝ – 

ΤΜΗΜΑ ΑΤΤΙΚΗΣ, 10.05.2026

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΦΟΡΕΥΤΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ 

ΨΗΦΙΣΑΝ: 866

ΕΓΚΥΡΑ: 853

Μετά την καταμέτρηση των σταυρών των ψηφοδελτίων, στο Διοικητικό Συμβούλιο και στην Ελεγκτική Επιτροπή του ΣΑΔΑΣ – ΠΕΑ Τμήματος Αττικής, εκλέγονται, κατά σειρά επιτυχίας, οι παρακάτω συνάδελφοι:

ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΣΑΔΑΣ – ΠΕΑ ΤΜΗΜΑ ΑΤΤΙΚΗΣ

ΕΛΕΓΚΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΣΑΔΑΣ – ΠΕΑ ΤΜΗΜΑ ΑΤΤΙΚΗΣ Τα αποτελέσματα των προηγούμενων εκλογών του ΣΑΔΑΣ – ΠΕΑ Τμήματος Αττικής της 27.11.2022 ήταν τα παρακάτω: ΨΗΦΙΣΑΝ :     886 ΕΓΚΥΡΑ   :      879 Μετά την καταμέτρηση των σταυρών των ψηφοδελτίων, στο Διοικητικό Συμβούλιο και στην Ελεγκτική Επιτροπή του ΣΑΔΑΣ – ΠΕΑ Τμήματος Αττικής, εκλέγονται, κατά σειρά επιτυχίας, οι παρακάτω συνάδελφοι: ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΣΑΔΑΣ – ΠΕΑ ΤΜΗΜΑ ΑΤΤΙΚΗΣ ΕΛΕΓΚΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΣΑΔΑΣ – ΠΕΑ ΤΜΗΜΑ ΑΤΤΙΚΗΣ ΕΚΛΟΓΕΣ ΣΑΔΑΣ – ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΩΝ – ΤΜΗΜΑ ΑΤΤΙΚΗΣ, 10.05.2026

Κάλεσμα σε Πορεία Νίκης και Αξιοπρέπειας για τους απεργούς πείνας της Κοινότητας Κατειλημμένων Προσφυγικών Λ. Αλεξάνδρας - Σάββατο 16 Μάη, Σύνταγμα

 

Κάλεσμα σε Πορεία Νίκης και Αξιοπρέπειας  για τους απεργούς πείνας 

της Κοινότητας Κατειλημμένων Προσφυγικών Λ. Αλεξάνδρας, 

για τις Κοινωνίες μας, για όλους και όλες μας μαζί

 Σάββατο 16 Μάη, Σύνταγμα

Το Σάββατο 16 Μαΐου σας καλούμε να βγούμε στον δρόμο για τη νίκη των αντιστάσεων και των αγώνων, τη νίκη των από τα κάτω και τη νίκη της ζωής. Ο απεργός πείνας μέχρι θανάτου από 5 Φλεβάρη 2026 Αριστοτέλης Χαντζής, κάτοικος και μέλος της Κοινότητας των Κατειλημμένων Προσφυγικών, θα βρίσκεται στην 101η ημέρα απεργίας πείνας, με κρίσιμο κίνδυνο για την ζωή του από μέρα σε μέρα και από λεπτό σε λεπτό, καθώς και για πρόκληση σοβαρών μόνιμων βλαβών σε ζωτικά όργανα. Την ίδια στιγμή η δεύτερη απεργός πείνας, Suzon Doppagne, έχει μπει στον αγώνα με απεργία πείνας μέχρι θανάτου από 1η Μαΐου και στις 16 Μαΐου θα βρίσκεται στη 15 ημέρα.

Η απεργία πείνας μέχρι θανάτου των δύο συντρόφων μας πραγματοποιείται για την υπεράσπιση της γειτονιάς και της Κοινότητας Κατειλημμένων Προσφυγικών – το μεγαλύτερο αυτοοργανωμένο εγχείρημα κοινωνικής στέγασης, αλληλεγγύης και κοινής ωφέλειας στην Ελλάδα και την Ευρώπη – των 400 και πλέον κατοίκων τους, των δομών, των σχέσεων, της κουλτούρας και της συλλογικής μνήμης της ιστορικής αυτής γειτονιάς. Ο αγώνας βρίσκεται ήδη στο τελευταίο στάδιο και θα έχει σαν αποτέλεσμα είτε την δικαίωση των δίκαιων αιτημάτων των απεργών και της Κοινότητας, είτε τον θάνατό τους.

Είναι ένας αγώνας που αφορά όλους και όλες, για τα φλέγοντα ζητήματα που ταλανίζουν την ελλαδική κοινωνία και μπορεί να εκφράζονται με ένταση στα Προσφυγικά, αλλά είναι προβλήματα κοινά και κοινωνικά συνδεδεμένα με τις πανανθρώπινες ανάγκες. Είναι ένας αγώνας για το δικαίωμα στη στέγη, το δικαίωμα στην υγεία, την τροφή, την εκπαίδευση, στον πολιτισμό. Ένας αγώνας για την αλληλεγγύη και το δικαίωμα στην πόλη. Ένας αγώνας τελικά για την υπεράσπιση της ίδιας της ζωής και της αξιοπρέπειας.

Τη μέρα αυτή δεν επιθυμούμε να καλέσουμε σε μαζική κινητοποίηση μόνο για τους δύο απεργούς πείνας και την Κοινότητα των Κατειλημμένων Προσφυγικών, αλλά εκκινώντας από εκεί, να βγούμε στον δρόμο όλοι και όλες για τα κοινά προβλήματα που αντιμετωπίζουμε από ένα κράτος και ένα καθεστώς που μας οδηγεί στην ανέχεια. Ένα κράτος και ένα καθεστώς χωρίς κανέναν ηθικό φραγμό και κανέναν ενδοιασμό, που έχει οδηγήσει τις κοινωνίες μας στην παρακμή.

Είναι ένα καθεστώς που οφείλει να ανατραπεί για να ζήσουμε!

Καλούμε και από αυτό το βήμα όλους και όλες, τις οργανωμένες δυνάμεις και τον κόσμο του αγώνα, αλλά ακόμη περισσότερο όλους και όλες αυτούς και αυτές που έδωσαν και συνεχίζουν να δίνουν τους μεγάλους αγώνες των καιρών μας:

• Τις δομές και το κίνημα της κοινωνικής αυτοοργάνωσης και αλληλεγγύης, κάθε απελευθερωμένο χώρο και κατάληψη, κάθε συλλογικότητα και οργάνωση από τα κάτω.
• Το κίνημα των Τεμπών, το κίνημα των αγροτών, το κίνημα των αγωνιζόμενων γονέων, το αντιπολεμικό – αντιιμπεριαλιστικό κίνημα.
• Τα σωματεία, τους συλλόγους, τους μαζικούς κοινωνικούς φορείς.
• Το εργατικό κίνημα και τους αγωνιστές και αγωνίστριες που παλεύουν για την υγεία, την τροφή, τη στέγη, την παιδεία, τον πολιτισμό.
• Το αντιφασιστικό κίνημα, το αντιρατσιστικό κίνημα, τους/τις πρόσφυγες και τις/τους μετανάστ(ρι)ες, τις κοινότητες των Ρομά.

Καλούμε να βγούμε μαζικά στους δρόμους για τη συνένωση και ανασυγκρότηση του δικού μας κόσμου, του κόσμου της αντίστασης, της ισότητας, της ελευθερίας, της δικαιοσύνης και της αλληλεγγύης. Για μια μαζική και ενωτική κάθοδο στους δρόμους στην Αθήνα και πανελλαδικά με τη σαφή δήλωση ότι οι κοινωνίες μας μπορούν και θα νικήσουν.

Καλούμε το Σάββατο 16 Μαΐου στην Αθήνα στις 12.00 στο Σύνταγμα και σε κάθε πόλη πανελλαδικά και διεθνώς, για να δηλώσουμε με αποφασιστικότητα ότι οι κοινωνίες μας μπορούν και θα νικήσουν τη θανατοπολιτική, τη λεηλασία των ζωών μας, το καθεστώς που μας οδηγεί στην εξαθλίωση και την αδικαίωτη μνήμη των νεκρών μας. Θα νικήσει το δικαίωμά μας για ζωή και αξιοπρέπεια.

Το κάλεσμα παραμένει ανοιχτό προς συνυπογραφή από κάθε μέρος του κινήματος βάσης, από ομάδες, συλλογικότητες, οργανώσεις και συνελεύσεις, φορείς και συλλόγους, σωματεία, φοιτητικά σχήματα.

ΝΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΠΕΡΓΙΑ ΠΕΙΝΑΣ ΤΟΥ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ ΧΑΝΤΖΗ ΑΠΟ 5/2 ΚΑΙ ΤΗΣ SUZON DOPPAGNE ΑΠΟ 1/5

ΟΙ ΚΟΙΝΩΝΙΕΣ ΜΑΣ ΜΠΟΡΟΥΝ

Ή ΘΑ ΝΙΚΗΣΟΥΜΕ Ή ΘΑ ΝΙΚΗΣΟΥΜΕ

Συνέλευση Κατειλημμένων Προσφυγικών

Μail: sykapro_squat@riseup.net

Blog: sykaprosquat.noblogs.org

Χ: @sykapro

Twitter: @Prosfygika

Κάλεσμα σε Πορεία Νίκης και Αξιοπρέπειας για τους απεργούς πείνας της Κοινότητας Κατειλημμένων Προσφυγικών Λ. Αλεξάδρας, για τις Κοινωνίες μας, για όλους και όλες μας μαζί

Βιβλιοπαρουσίαση του βιβλίου της Νατάσας Αγγελοπούλου "H ΠΑΙΔΙΚΗ ΜΟΥ ΗΛΙΚΙΑ ......ΤΟ ’ΣΚΑΣΕ" - Σάββατο 23 Μαΐου, ΛΟΚΟΜΟΤΙΒΑ

 Οι εκδόσεις ΛΟΚΟΜΟΤΙΒΑ

σας προσκαλούν στην παρουσίαση

του βιβλίου της Νατάσας Αγγελοπούλου

H ΠΑΙΔΙΚΗ ΜΟΥ ΗΛΙΚΙΑ ……ΤΟ ’ΣΚΑΣΕ

 

το Σάββατο 23 Μαΐου και ώρα 19:00

στο καφέ – μπαρ – βιβλιοπωλείο ΛΟΚΟΜΟΤΙΒΑ

(Σολωμού και Μπόταση στα Εξάρχεια)

 

για το βιβλίο θα μιλήσουν:

ο Κυριάκος Μουτίδης, φίλος, υπεύθυνος έκδοσης του βιβλίου και ψυχή της Λοκομοτίβας

η Αρετή Μουσουλιώτη, φίλη, επιμελήτρια του βιβλίου και συντρόφισσα στην Ελευθεριακή Πορεία

ο Τάκης Ιωάννου, ο σύντροφος της Νατάσας και συνεπιμελητής του βιβλίου

 

την εκδήλωση θα συντονίσει:

ο Κυριάκος Μουτίδης

 

Η Νατάσα στο βιβλίο της αφηγείται τα παιδικά και εφηβικά της χρόνια.
Μέσα από τις σελίδες του ξεδιπλώνονται εικόνες της ελληνικής κοινωνίας των μετεμφυλιακών χρόνων και της χούντας, καθώς και της ατμόσφαιρας της εποχής εκείνης, με την πείνα, με τους ασφυκτικούς περιορισμούς και την καταπίεση, με τον τρόμο, αλλά και με την ελπίδα από τα κινήματα αμφισβήτησης.
Η αξία του βιβλίου βρίσκεται στην ιδιαιτερότητα μιας προσωπικής αφήγησης, από τη σκοπιά ενός παιδιού που μεγαλώνει σε μια αριστερή οικογένεια. Είναι σπάνιες οι περιπτώσεις που μπορούμε να δούμε καταγεγραμμένα τα ιστορικά γεγονότα της γενιάς μας μέσα από το πρίσμα των “ηττημένων της ιστορίας”, και να τα διαβάσουμε ως βίωμα, και όχι ως δοκίμιο. Με άλλα λόγια, εκτός από αυτοβιογραφία, το βιβλίο αποτελεί ένα κομμάτι της προφορικής ιστορίας, αυτής που καταγράφει τους αφανείς, που στην επίσημη ιστορία δεν έχουν θέση.

ΕΚΛΟΓΕΣ ΣΑΔΑΣ-ΠΕΑ / ΚΥΡΙΑΚΗ 10 ΜΑΪΟΥ 2026 - Τελικές διευκρινήσεις προς τους ψηφοφόρους

 

Σχετικά με τις εκλογές του ΣΑΔΑΣ – Πανελλήνιας Ένωσης Αρχιτεκτόνων για την ανάδειξη της Πανελλήνιας Αντιπροσωπείας, που θα πραγματοποιηθούν την Κυριακή 10 Μαΐου 2026 σ’ όλη τη χώρα, στους παρακάτω συνδέσμους (links) θα βρείτε

•       ΑΠ 70941 Δελτίο Τύπου του ΣΑΔΑΣ – ΠΕΑ με τα Εκλογικά Τμήματα - ΕΠΙΚΑΙΡΟΠΟΙΗΜΕΝΟ
https://www.sadas-pea.gr/eklogika-tmimata-ekloges-sadas-pea-kyriaki-10-ma-oy-2026/

•       Τελικές διευκρινίσεις για τους ψηφοφόρους
https://www.sadas-pea.gr/17690-2/

Περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τις εκλογές του ΣΑΔΑΣ – ΠΕΑ στον παρακάτω σύνδεσμο (link):
https://www.sadas-pea.gr/tag/ekloges-sadas-pea-2026/
ή στη γραμματεία του Συλλόγου στο τηλέφωνο: 2103215147.

Η εκλογική διακήρυξη της συσπείρωσης αριστερών αρχιτεκτόνων για τις εκλογές του ΣΑΔΑΣ-ΠΕΑ, Κυριακή 10 Μάϊου 2026

                           συσπειρωση αριστερων αρχιτεκτονων - εκλογική διακήρυξη, Μάιος 2026

διακήρυξη συσπείρωσης αριστερών αρχιτεκτόνων

εκλογές ΣΑΔΑΣ ΠΕΑ 2026

με τον πόλεμο να έχει φτάσει στην αυλή μας

Οι εκλογές του ΣΑΔΑΣ-ΠΕΑ γίνονται σε μια χρονική περίοδο που χαρακτηρίζεται από την κλιμάκωση της νεοφιλελεύθερης κυβερνητικής πολιτικής στη χώρα μας, μιας πολιτικής που εντείνει την ήδη μεγάλη κοινωνική καταστροφή που επέβαλλαν τα μνημόνια των προηγούμενων χρόνων,
με υφαρπαγή του δημόσιου πλούτου, συντριβή εργασιακών κατακτήσεων,
με σωρεία σκανδάλων, με τελευταίο αυτό του ΟΠΕΚΕΠΕ
αλλά και αυτό των παρακολουθήσεων, με διασυνδέσεις μέσω του λογισμικού predator, και με στόχο τον πλήρη έλεγχο και επιτήρηση κάθε πτυχής της πολιτικής, κοινωνικής και οικονομικής ζωής του τόπου
με αναστολή ή φαλκίδευση δικαιωμάτων και ελευθεριών και με υφέρπουσα, ενίοτε ανοικτή, εκτροπή των κυβερνητικών πολιτικών από θεσμικά και συνταγματικά πλαίσια.

Οι πόλεμοι, απευθείας ή δι αντιπροσώπων, έχουν ήδη εισβάλει στην αυλή μας.

Τον πόλεμο στην Ουκρανία ακολούθησαν, η γενοκτονία στη Γάζα, δολοφονίες και απαγωγές «μη αρεστών» κυβερνήσεων, όπως στο Ιράν και την Βενεζουέλα, βομβαρδισμοί αμάχων και υποδομών κρίσιμων για την επιβίωση εκατομμυρίων ανθρώπων, αλλά και ιστορικών και αρχαιολογικών μνημείων όπως πρόσφατα στο Ιράν αλλά και στον Λίβανο, ναυτικοί αποκλεισμοί και οικονομικές κυρώσεις που στοχεύουν στον στραγγαλισμό ολόκληρων χωρών όπως της Κούβας, είναι ενδεικτικοί της επιθετικότητας των κυρίαρχων κρατών του ιμπεριαλιστικού μπλοκ, κυρίως των ΗΠΑ και του Ισραήλ.

Έχουμε ήδη εμπλοκή μας, 

σε συνθήκες όπου η παρακρατική παρακολούθηση έφτασε να αφορά το μισό υπουργικό συμβούλιο και το αρχηγείο των ενόπλων δυνάμεων, με διαστάσεις κατασκοπείας, με εμπλοκή και του Ισραήλ, με μια κυβέρνηση που θεωρεί εθνικό συμφέρον τη συμμαχία με τον Νετανιάχου, καταζητούμενο για εγκλήματα με ένταλμα του Διεθνούς Ποινικού Δικαστήριου και με ένα πρωθυπουργό που δηλώνει ότι «δεν είναι η ώρα να μιλήσουμε για τη νομιμότητα των πράξεων στη Βενεζουέλα» και επιδίδεται σε εκδηλώσεις αμερικανοδουλείας, τη στιγμή που το διεθνές δίκαιο, ζωτικής σημασίας για την Ελλάδα και τη Κύπρο, κουρελιάζεται από τον Τραμπ, όπως και το δημοκρατικό και το συνταγματικό πλαίσιο της χώρας του.

Από αυτή τη διακυβέρνηση της υποτέλειας, της διαφθοράς, των σκανδάλων και των εθνικών τραγωδιών, παραμένουν στο στόχαστρο το δημόσιο συμφέρον, ο πολεοδομικός και ο χωροταξικός σχεδιασμός, το περιβάλλον και ο δημόσιος χώρος, η ομορφιά του ελληνικού τοπίου, προς όφελος κερδοσκόπων, επενδυτών με σκοτεινή προέλευση και αδηφάγες επιδιώξεις, είτε για την προβολή «φιλάνθρωπων» ιδρυμάτων, δωρητών και επιχειρηματιών.

Η αρχιτεκτονική πρακτική, η αρχιτεκτονική παιδεία, καθώς και τα δικαιώματα, η δεοντολογία και οι όροι άσκησης του επαγγέλματος των αρχιτεκτόνων βρίσκονται μεταξύ σφύρας και άκμονος, μεταξύ της νέας ανόδου των κατασκευών και της απουσίας προστασίας τόσο για το δομημένο περιβάλλον όσο και για τους εργαζόμενους στην παραγωγή του, με δραστικό περιορισμό της δημοσίας λογοδοσίας και του ελέγχου, κράτους και ιδιωτών.

Σε αυτές τις συνθήκες καλούμαστε να συμμετάσχουμε στις εκλογές ΣΑΔΑΣ ΠΕΑ 2026,

όσοι και όσες ανήκουμε σε αυτόν.

Δεν αρκέστηκαν να σου στερήσουν τα πάντα,

θέλησαν να σου αρπάξουν και την αίσθηση του ανήκειν,

ώστε η μάχη να μαίνεται ανάμεσα σε σένα και την πατρίδα σου,

και η πατρίδα σου να γίνει βάρος, δεσμά και πόνος.*

^* Μαχμούντ Νταρουίς, Χρονικό μιας ατέρμονης θλίψης, εκδ. Αλεξάνδρεια 2025

Η απερχόμενη φιλοκυβερνητική, έστω και κατά οριακή πλειοψηφία, διοίκησης (ΔΣ) του ΣΑΔΑΣ ΠΕΑ δεν ανταποκρίθηκε στις απαιτήσεις της πλειοψηφίας των αρχιτεκτόνων για την υπεράσπιση του δημοσίου συμφέροντος και για την υπεράσπιση των συμφερόντων της κοινωνικής πλειοψηφίας. Συγκάλυψε είτε υποστήριξε αντικοινωνικές κυβερνητικές επιλογές. Διολίσθηση στην αποδοχή του κρατικού αυταρχισμού και υιοθέτησε μεθόδους του. Αποθάρρυνε την ενεργοποίηση των συναδέλφων στο Σύλλογο, με αποτέλεσμα να αποδυναμωθεί και να μοιάζει με θλιβερό προσάρτημα του ΤΕΕ, που ενδιαφέρεται μόνο να μοιράζει προϋπολογισμούς (3,7 δις € για το 2026) μεταξύ ημετέρων.

ΣΙΩΠΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΡΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΧΩΡΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ

Στρατηγικές επενδύσεις και χωρικός σχεδιασμός

Από το Νόμο Σουφλιά, ειδικά όμως από το 2010, η πολιτεία απεμπολεί τη συνταγματική της ευθύνη να προωθεί το σχεδιασμό του ελληνικού χώρου με στόχο την προστασία του περιβάλλοντος προς όφελος του κοινωνικού συνόλου. Αντίθετα επιδίδεται σε μια πρωτοφανή νομοθετική πλημμυρίδα με μοναδικό της μέλημα να προσελκύσει ιδιωτικές επενδύσεις με οποιοδήποτε κοινωνικό κόστος.

Ο νόμος 3894/2010 “περί στρατηγικών επενδύσεων”, εκχωρεί την αποκλειστική χρήση δημόσιων χώρων και παραλιών και παρέχει ειδικά προνόμια σε επενδυτές, για την οικιστική και τουριστική εκμετάλλευση περιοχών ιδιαιτέρου φυσικού κάλλους, με κορυφαίο το “Ελληνικό”. Με αλλεπάλληλες τροποποιήσεις, επιτρέπεται πλέον η αποκλειστική χρήση και η αντισυνταγματική οικοδομική αξιοποίηση ιδιωτικών δασών και δασικών εκτάσεων, ακόμη και η εξαγορά δημόσιων παραλιών, από “στρατηγικούς επενδυτές».

Ο Ν. 4146/2013 με δύο απλές φράσεις επεκτείνει τις ανήκουστες αντισυνταγματικές κρατικές παροχές και στους επενδυτές ιδιοκτήτες μεγάλων εκτάσεων. Ανοίγεται ο “ασκός του Αιόλου” για μεγάλες real estate business σε όλη τη χώρα, ιδιαίτερα στα νησιά και τις παράκτιες περιοχές.

Ο Ν.4447/16 επιτρέπει στους “στρατηγικούς επενδυτές”, με την έγκριση μελέτης ΕΣΧΑΣΕ (Ειδικό Σχέδιο Χωρικής Ανάπτυξης Στρατηγικής Επένδυσης) για την ιδιοκτησία τους, να χωροτακτούν και πολεοδομούν κατά τα συμφέροντά τους.

Με το νέο Χωροταξικό και Πολεοδομικό Ν.4759/2020 επιτρέπεται η έγκριση των μελετών ΕΣΧΑΣΕ των «στρατηγικών επενδυτών» χωρίς να έχει προηγηθεί η εκπόνηση και έγκριση των Περιφερειακών Χωροταξικών Πλαισίων και των Τοπικών Πολεοδομικών Σχεδίων (ΤΠΣ), αντίθετα τις εντάσσει ως έχουν μέσα σε αυτά. Οι μελέτες ΕΣΧΑΣΕ επιτρέπεται να τροποποιούν ήδη εγκεκριμένα Τοπικά Χωροταξικά και Πολεοδομικά Σχέδια. Το Ρυμοτομικό Σχέδιο για την ιδιοκτησία του επενδυτή εγκρίνεται εν αγνοία και χωρίς τη συνταγματικά κατοχυρωμένη συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών και των εκλεγμένων αντιπροσώπων τους.

Ο Ν.4864/2021 δίνει το τελειωτικό χτύπημα. Εκτός των επιπλέον οικονομικών κινήτρων, παραχωρεί στους “στρατηγικούς επενδυτές” και ανήκουστα πολεοδομικά και διοικητικά προνόμια όπως την αναγκαστική απαλλοτρίωση άλλων ιδιοκτησιών και την κατά απόλυτη προτεραιότητα υποχρέωση των αρμόδιων φορέων του δημοσίου για εκτέλεση των βοηθητικών και συνοδών έργων της επένδυσης (δρόμους, εργοτάξια, ύδρευση, αποχέτευση, ηλεκτροδότηση, τηλεπικοινωνίες).

Πολλές από τις διατάξεις αυτές αφορούν και τα Σύνθετα Τουριστικά Καταλύματα.

Με όχημα αυτό το σκανδαλώδες νομοθετικό πλαίσιο η Κυβέρνηση, με Αποφάσεις Διυπουργικών Επιτροπών (ΔΕΣΕ), εγκρίνει σωρηδόν ως Στρατηγικές Επενδύσεις τουριστικές – παραθεριστικές; εγκαταστάσεις πάνω σε παραλίες. Δεδομένης της τεράστιας ακτογραμμής της χώρας “το πεδίο δόξης” είναι λαμπρό.

Με το Πρόγραμμα Πολεοδομικής Μεταρρύθμισης «Κωνσταντίνος Δοξιάδης» εκπονούνται 227 μελέτες Τοπικών Πολεοδομικών Σχεδίων (ΤΠΣ), που καθορίσουν το πλαίσιο της πολεοδομικής και χωρικής οργάνωσης των πόλεων και των οικισμών για τις επόμενες δεκαετίες.
Υπάρχει όμως η ανησυχία ότι οι μελέτες των ΤΠΣ θα αποτελέσουν τον Δούρειο Ίππο ώστε να υπηρετήσουν τα συμφέροντα των κερδοσκόπων της αγοράς. Με άλλα λόγια, δεδομένου του νομοθετικού πλαισίου που περιγράψαμε, υπάρχει ο ορατός κίνδυνος οι εκτάσεις των “στρατηγικών” επενδυτικών σχεδίων να αποτελέσουν μόνιμες “μαύρες τρύπες” για το χωρικό σχεδιασμό, ιδιαίτερα με το καθεστώς αδιαφάνειας μέσα στο οποίο πραγματοποιείται, όταν οι εγκρίσεις των ΕΣΧΑΣΕ με fast track διαδικασίες προηγούνται των ΤΠΣ.

Όμως το απερχόμενο ΔΣ του ΣΑΔΑΣ ΠΕΑ δεν είχε τίποτα να πει για τα προηγούμενα στο διάστημα της θητείας του.

ΠΡΩΤΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΓΩΝΩΝ ΠΟΥ ΣΥΝΕΧΙΖΟΝΤΑΙ

Με ενότητα στο νότιο Αιγαίο

Με πρόσφατη ομόφωνη απόφασή της (αρ.71/11-12-25) η Περιφερειακή Ένωση Δήμων Νοτίου Αιγαίου είπε ΟΧΙ στις τουριστικές στρατηγικές επενδύσεις που καταστρέφουν τα νησιά.

Κατόπιν αυτού, τον Φεβρουάριο, η Αντιπροσωπεία του ΣΑΔΑΣ ΠΕΑ πήρε θέση απέναντι στο τεράστιο θέμα, με εισήγηση της Συσπείρωσης να στηρίξουμε αυτό τον αγώνα των νησιών, καθώς και με εισήγηση της Συλλογικής Κίνησης Αρχιτεκτόνων προς την ίδια κατεύθυνση.

Θα συνεχίσουμε να εμπνεόμαστε από αυτό τον αγώνα των τοπικών κοινωνιών και να διεκδικούμε:

• κατάργηση των επίμαχων διατάξεων,

• μη έγκριση Στρατηγικών Επένδυσεων στα νησιά και τις παράκτιες περιοχές και γενικότερα πριν την έγκριση ΤΠΣ

• συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών και των εκλεγμένων αντιπροσώπων τους με άνετες και διαφανείς διαδικασίες στις αποφάσεις που αφορούν το μέλλον τους.

ΔΕΥΤΕΡΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΓΩΝΩΝ ΠΟΥ ΣΥΝΕΧΙΖΟΝΤΑΙ

Πραξικόπημα και υφαρπαγή χώρου ενάντια στο Δημοψήφισμα για Μητροπολιτικό Πάρκο στη ΔΕΘ

Το σχέδιο Εμπράρ (1917) προέβλεπε στο χώρο της ΔΕΘ έναν άξονα γνωστό ως «λεωφόρος των πάρκων». Όλες οι μεταγενέστερες μελέτες μητροπολιτικής κλίμακας διατηρούσαν αυτή την επιλογή τονίζοντας την ανάγκη για επιπλέον χώρους πρασίνου. Αυτά μέχρι το 2013 όταν το ρυθμιστικό σχέδιο της μητροπολιτικής ενότητας της Θεσσαλονίκης ολοκληρώθηκε και πήγε στη βουλή. Αλλά αντί να ψηφιστεί... έκλεισε το γραφείο ρυθμιστικού σχεδίου!

Με τα μνημόνια στην Ελλάδα, άνοιξε η όρεξη στο λόμπι του τσιμέντου και των κερδοσκοπικών εργολαβικών συμφερόντων. Το 2018 επιχείρησαν να ανατρέψουν το συνολικό πολεοδομικό σχεδιασμό με την εκπόνηση ενός Ειδικού Πολεοδομικού Σχεδίου για τη ΔΕΘ με σκοπό, αντί για τη μέχρι τότε προβλεπόμενη μεταφορά της στη Σίνδο, την επιτόπου ανάπλαση, με φαραωνική επιβάρυνση, πέραν των επιτρεπομένων στην ευρύτερη περιοχή, της δόμησης, των υψών και των χρήσεων, (επιχειρηματικό - εμπορικό κέντρο και ξενοδοχείο, αντί για τη σύνδεση του ΑΠΘ και της πόλης με τη θάλασσα μέσω μητροπολιτικού πάρκου). 

Αυτή η καταστροφή παρουσιάστηκε ως αποτέλεσμα διεθνούς αρχιτεκτονικού σχεδιασμού. Μόνο που μετά από ερώτημά μας στην UIA λάβαμε ξεκάθαρη απάντηση, πως η πολεοδομική κατεύθυνση του διαγωνισμού ήταν προκαθορισμένη από τη διοίκηση ΔΕΘ και την κυβέρνηση και αναρωτιόμαστε: γιατί η εκπρόσωπος της Ελλάδας στην UIA δεν έκανε γνωστά ως όφειλε, τον κοινωνικό αντίκτυπο και τα πολυπαραγοντικά κοινωνικά δεδομένα του θέματος;

Την ώρα όμως που το επίσημο πολιτικό προσωπικό στην πόλη εγκωμίαζε το τερατώδες αυτό σχέδιο, αναπτύχθηκε μια εντυπωσιακή δράση πολιτών και φορέων, ανάμεσά τους, με πρωτοβουλία της Συσπείρωσης και ο ΣΑΘ, και υποβλήθηκε αίτημα, με πάνω από 23.000 υπογραφές, για διεξαγωγή, (υποχρεωτική σύμφωνα με το ν 4555/18), δημοψηφίσματος για τη μετατροπή του χώρου της ΔΕΘ σε μητροπολιτικό πάρκο, με διάσωση των αξιολόγων μοντερνιστικών κτιρίων και με τη μεταφορά των μεγάλων εκθεσιακών δραστηριοτήτων εκτός αστικού ιστού, με δημόσια χρηματοδότηση, στη Σίνδο.

Μπροστά στην κοινωνική κατακραυγή το μέχρι τότε πολυδιαφημισμένο φαραωνικό σχέδιο που ήταν «ό,τι καλύτερο για την πόλη» εγκαταλείφθηκε μαζί και η ΣΔΙΤ, μόνο όμως στα λόγια, αφού το Π.Δ. του φαραωνικού σχεδίου όχι μόνο παραμένει, αλλά γίνεται και χειρότερο, αφού με σχέδιο νόμου διατηρείται ένα επιπλέον ογκώδες κτήριο, το Βελλίδιο.

Ταυτόχρονα εκδηλώθηκε μια πρωτοφανής αντιδημοκρατική εκτροπή. Ο Δήμος Θεσσαλονίκης, συνεπικουρούμενος από την κυβέρνηση με αστείες γραφειοκρατικές δικαιολογίες, αντί να προκηρύξει το δημοψήφισμα, πέταξε στον κάλαθο των αχρηστών ένα συμμετοχικό εγχείρημα 23.000 και πλέον δημοτών! Η κυβέρνηση όταν είδε τις υπογραφές να συγκεντρώνονται, δρομολόγησε την κατάργηση των διατάξεων του Ν.4555/18 για τη διενέργεια δημοψηφίσματος με λαϊκή πρωτοβουλία, στερώντας προληπτικά από τους πολίτες ένα θεσμικό εργαλείο συμμετοχής και δημοκρατικού ελέγχου των τοπικών εξουσιών. Καλή η δημοκρατία, αλλά ακόμα καλύτερα τα συμφέροντα των επενδυτών…

Ο αγώνας αυτός συνεχίζεται και θα συνεχίσει να μας εμπνέει: για δημοκρατία και σχεδιασμό για τις ανάγκες των κατοίκων!

ΣΤΕΓΑΣΤΙΚΗ ΚΡΙΣΗ

Η τρέχουσα στεγαστική κρίση υπήρξε θέμα τριήμερου Συνεδρίου στον ΣΑΔΑΣ Τμ. Αττικής. Με κοινή εισήγηση της ΑΚΕΑ και της Συσπείρωσης Αριστερών Αρχιτεκτόνων, έγινε θέμα Γενικής Συνέλευσης του Τμήματος και αντικείμενο έντονης δράσης και αναζητήσεων για ένα μεγάλο δίκτυο κοινωνικών κινήσεων και οργανώσεων.

Όμως και πάλι, το απερχόμενο ΔΣ δεν αισθάνθηκε την θεσμική ανάγκη να ασχοληθεί με το θέμα.

ΟΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΠΟΥ ΣΥΝΕΧΙΖΟΝΤΑΙ

Τα Προσφυγικά της Λεωφόρου Αλεξάνδρας

Όταν πληρώνεις το νερό, να σκέφτεσαι τους άλλους.
Εκείνους που μόνο τα σύννεφα έχουν να τους θηλάσουν.

Όταν τα αστέρια μετράς πριν κοιμηθείς, να σκέφτεσαι τους άλλους.
Εκείνους που δεν έχουνε πού να πλαγιάσουν.*

* Μαχμούντ Νταρουίς, Να σκέφτεσαι τους άλλους, Εκδ. Νήσος, 2009

Όραμα της αείμνηστης καθηγήτριας, συναδέλφου και συντρόφου μας Άννης Βρυχέα ήταν, τα Προσφυγικά της Λεωφόρου Αλεξάνδρας να αναδειχτούν ως αντιπαράδειγμα μιας άλλης προοπτικής για την Αθήνα.

Βασικά στοιχεία αυτού του αντιπαραδείγματος:

• Η ευρεία, σχεδιασμένη, ακάλυπτη, κοινόχρηστη γη, σε αντίθεση με τη βουλιμική κάλυψη και ανοικοδόμησή της μετά τον πόλεμο, με όρους αντιπαροχής.

• Οι σχέσεις αλληλεγγύης και ανθρωπιάς που οικοδομήθηκαν, σε αυτούς τους άνετους, ελεύθερους, κοινόχρηστους χώρους

• Στα παραπάνω αθροίζονται οι αρχιτεκτονικές αρετές των κτηρίων, εμβληματικών παραδειγμάτων μοντέρνας κοινωνικής κατοικίας του μεσοπολέμου, καθώς και το μνημειακό τους σημάδεμα από τις σφαίρες των Δεκεμβριανών.

2000: Η πρώτη επίθεση κατά των Προσφυγικών

Με αυτό το όραμα και με αγώνες αποκρούστηκαν τη δεκαετία του 2000, οι μεθοδεύσεις του Ελληνικού Δημοσίου να κατεδαφίσουν τα Προσφυγικά. Τότε το πρόσχημα ήταν η δημιουργία πρασίνου. Πρόσχημα υποκριτικό, αφού πράσινο και λοιπές κοινές χρήσεις είχαν εξαρχής προβλεφθεί στο σχεδιασμό των κτηρίων και μάλιστα, όχι απομονωμένο, στις παρυφές της γειτονιάς, αλλά άνετα προσβάσιμο και προστατευμένο ανάμεσα στις κατοικίες.

Οι αγώνες έφεραν αποτέλεσμα και το 2009 τα Προσφυγικά της Λ. Αλεξάνδρας κηρύχτηκαν διατηρητέα στο σύνολό τους.

Μια Ουτοπία γίνεται πραγματικότητα

Πριν την κήρυξή τους, η απαλλοτρίωση του μεγαλύτερου μέρους των διαμερισμάτων είχε ήδη συμβεί, απειλώντας τα κτήρια με σοβαρές βλάβες, λόγω χρόνιας εγκατάλειψης από το νέο ιδιοκτήτη του μεγαλύτερου μέρους τους, το Ελληνικό Δημόσιο και σήμερα την Περιφέρεια Αττικής. Ο κίνδυνος σοβαρών βλαβών των κτηρίων αποτράπηκε από ένα δεύτερο αγώνα, συνέχεια του προηγουμένου αλλά με μια νέα, ολοκληρωμένη πρόταση. Με αυτήν, τα Προσφυγικά της Λ. Αλεξάνδρας μετατρέπονται πλέον σε υπόδειγμα κατοίκησης με διεθνή εμβέλεια, αναγνώριση και προοπτική.

Πάνω από 400 άνθρωποι, από 28 εθνότητες, πολλοί πρόσφυγες και πάλι, με προέλευση τα κέντρα των σημερινών διεθνών και περιφερειακών κρίσεων, έχουν συναντηθεί εδώ με ανθρώπους από εγχώριες, ευάλωτες κοινωνικές ομάδες και με ανθρώπους που αρνούνται σύνορα κοινωνικά, για να εξασφαλίσουν μια ζωή με συλλογικότητα και την αλληλεγγύη. Επί 16 χρόνια αναπτύσσουν και τελειοποιούν ένα πείραμα συλλογικής κατοίκησης, με όρους αυτοθέσμισης και αυτοδιαχείρισης, με αποτελέσματα εντυπωσιακά. Με αποφάσεις για τα πάντα και από όλους στις εβδομαδιαίες Συνελεύσεις Κατειλημμένων Προσφυγικών (ΣΥ.ΚΑ.ΠΡΟ), με τρόπο ειρηνικό, δημοκρατικό, χωρίς οικονομικές συναλλαγές, χωρίς επιδιώξεις ιδιοκτησίας αλλά με την επιμελημένη χρήση των κτηρίων και με την υποστήριξη αλληλέγγυων ανθρώπων (γιατρών, αρχιτεκτόνων, δικηγόρων, δασκάλων, παραγωγών από λαϊκές κλπ), έχουν οργανώσει τη συνύπαρξή τους, αναπτύσσοντας 22 ΔΟΜΕΣ συγκατοίκησης. Ενδεικτικά: φιλοξενίας καρκινοπαθών σε αναμονή θεραπείας και συγγενών τους, παιδικών χαρών, μαθησιακής υποστήριξης, αντιμετώπισης ζητημάτων των γυναικών, ιατρικής και φαρμακευτικής αντιμετώπισης, συντήρησης των κτηρίων, για τα οποία η Κοινότητα δηλώνει έτοιμη να προχωρήσει σε περαιτέρω αποκατάσταση, αν της δοθεί η νομική δυνατότητα, με τη συμμετοχή διακεκριμένων συναδέλφων αρχιτεκτόνων και μηχανικών άλλων ειδικοτήτων, φούρνος με εντυπωσιακή παραγωγή σε μέγεθος και ποιότητα, και δομές για εξασφάλιση κατάλληλους χώρους συνεύρεσης, για ΓΣ, εκδηλώσεις καλλιτεχνικές, πολιτιστικές κλπ, σε χώρους στεγασμένους, με βιβλιοθήκες και κατάλληλη επίπλωση ή στους ακάλυπτους, που προστατεύονται από ακραίες καιρικές συνθήκες με εφήμερες, πτυσσόμενες κατασκευές, επαρκείς για τη συμμετοχή εκατοντάδων προσώπων ώστε να διασφαλίζεται συνεχώς ο κοινόχρηστος χαρακτήρας τους και έτσι να ανταποκρίνονται στον αρχικό τους αρχιτεκτονικό σχεδιασμό.

Μια ουτοπία ανιδιοτελούς, συλλογικής, δημοκρατικής, κοινωνικά και διεθνιστικά αλληλέγγυας και κατοίκησης αποδεικνύεται σήμερα εφικτή, ακόμα και μέσα σε σκοτεινούς καιρούς.


2025: Η δεύτερη επίθεση κατά των Προσφυγικών

Τον Ιούνιο του 2025 υπογράφηκε προγραμματική σύμβαση μεταξύ της Περιφέρειας Αττικής, του Υπουργείου Πολιτισμού και της Δημόσιας Υπηρεσίας Απασχόλησης, η οποία προβλέπει την ανάπλαση των 4 πρώτων από τα 8 κτιριακά συγκροτήματα των Προσφυγικών της Λ. Αλεξάνδρας, με πρόσχημα τη δημιουργία κοινωνικών κατοικιών και ξενώνων φιλοξενίας. Πρόσχημα ψευδές και παράλογο, αφού εδώ και 15 χρόνια, μετά την κατάργηση του ΟΕΚ, δεν υπάρχει φορέας κοινωνικής κατοικίας στην Ελλάδα. Με την πρόφαση της δημιουργίας κοινωνικής κατοικίας απειλούνται να ξεσπιτωθούν πάνω από 400 άνθρωποι, από ένα μοναδικό παράδειγμα όπου η κοινωνική κατοικία έχει ήδη επιτευχθεί!

Στην πραγματικότητα, η Περιφέρεια και το Υπουργείο στοχεύουν στην εκκένωση της Κοινότητας των Κατειλημμένων Προσφυγικών επιδιώκοντας την «ενίσχυση της ασφάλειας στην ευρύτερη περιοχή λόγω καταλήψεων και φαινομένων αναρχίας σε ορισμένα τμήματα των κτιρίων», καθώς η περιοχή της Λεωφόρου Αλεξάνδρας και ο Ελαιώνας βρίσκονται ήδη στο επίκεντρο επιχειρηματικών σχεδιασμών, στο πλαίσιο της λεγόμενης «Διπλής Ανάπλασης».

Η χρηματοδότηση της ανάπλασης των Προσφυγικών προβλέπεται να γίνει με πόρους της ΕΕ. Ουσιαστική επιδίωξη για την δημιουργία αυτών των πόρων είναι η ενίσχυση του κατασκευαστικού κλάδου, με πρώτο βήμα την εκκένωση καταλήψεων στέγης, που θεωρούνται ότι αποτελούν «επιθέσεις στην ιδιωτική περιουσία, τις θεμελιώδεις αξίες και τα θεμελιώδη δικαιώματά μας…». Κοινωνικές δράσεις που θα επέφεραν περιορισμό του μεγάλου προβλήματος (της ζήτησης) της στέγης απορρίπτονται, γιατί «… είναι αναποτελεσματικές, καθώς προκαλούν αβεβαιότητα, αποθαρρύνουν τις επενδύσεις …». Όμως τέτοιες αναπλάσεις προκαλούν άνοδο των τιμών της γης, της κατοικίας και των ενοικίων, εκδιώκοντας από τις γειτονιές τους κατοίκους και ενοικιαστές για την εγκατάσταση επισκεπτών, τουριστών και ανώτερων οικονομικών στρωμάτων.

Η απεργίας πείνας από 5/2/26 του Αριστοτέλη Χαντζή
Μετά την έναρξη απεργίας πείνας στις 5/2/26 του μέλους της Κοινότητας των Κατειλημμένων Προσφυγικών Αριστοτέλη Χαντζή, με το αίτημα της ακύρωσης των σχεδίων της Περιφέρειας Αττικής, πολλές χιλιάδες κόσμος παρεμβαίνει στη Βουλή, στην Περιφέρεια Αττικής και στο Δήμο της Αθήνας, με μαζικές εκδηλώσεις και με μεγάλες διαδηλώσεις. Στα σχετικά καλέσματα σημειώνεται:

Αυτός ο αγώνας δεν αφορά μονοδιάστατα την επιβίωση της ίδιας της κοινότητας και των ανθρώπων της, αλλά θέτει επί τον τύπον των ήλων καίρια ερωτήματα του σύγχρονου κόσμου μας: Τι πόλη θέλουμε; Τι κοινωνία θέλουμε; Πώς φανταζόμαστε την σχέση κράτους-θεσμών και κοινωνίας; … Σε ένα τοπικό και διεθνές περιβάλλον, όπου τα κράτη, οι θεσμοί και οι άνθρωποι μετασχηματίζονται για να ανταπεξέλθουν σε ένα δυστοπικό περιβάλλον κρίσεων και παγκοσμιοποιημένου πολέμου, οι κοινωνίες μας πραγματικά μπορούν; Και αν ναι, πώς; Με ποια κοινωνικά φαντασιακά και ποια κοινωνικά παραδείγματα;

Η Συσπείρωση Αριστερών Αρχιτεκτόνων, συντάσσεται και εμπνέεται από το υπόδειγμα των Κατειλημμένων Προσφυγικών και από αυτό τον αγώνα.

Ή θα νικήσουμε ή θα νικήσουμε!

ΑΝΤΙΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΗ ΔΙΟΛΙΣΘΗΣΗ

ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΛΕΙΟΨΗΦΙΑ ΤΟΥ ΑΠΕΡΧΟΜΕΝΟΥ ΔΣ ΣΑΔΑΣ ΠΕΑ

Ενδεικτικά: ΝΟΚ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΤΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ, ΣΑ

Μετά την κρίση που εκδηλώθηκε για το θέμα της αντισυνταγματικότητας του ΝΟΚ, η Αντιπροσωπεία του ΣΑΔΑΣ ΠΕΑ τοποθετήθηκε το 2025, σύμφωνα και με την κατεύθυνση που από το 2012 έχει ο Σύλλογος υιοθετήσει, κριτικά προς τις μνημονιακές, κερδοσκοπικές και αντισυνταγματικές, εις βάρος της ποιότητας ζωής και εις βάρος του περιβάλλοντος, κατευθύνσεις του ΝΟΚ.

Ακολούθησε παρέμβαση του Προέδρου του ΣΑΔΑΣ ΠΕΑ για το θέμα, σε πλήρη αντίθεση με την κατεύθυνση της Αντιπροσωπείας! Έδωσε λαβή σε δημόσια σχόλια όπως «μαλλιά κουβάρια οι αρχιτέκτονες για μπόνους ΝΟΚ και απόφαση ΣτΕ», για να καταλήξουμε στην πρωτοφανή δημόσια δήλωση του Προέδρου ότι «έχουμε μία αλλά καρτ Αντιπροσωπεία […] για έκδοση μερικών ανακοινώσεων και ψηφισμάτων κατά παραγγελία» η οποία «δεν μπορεί» κατά την άποψή του «να λειτουργεί, σύμφωνα με το καταστατικό, ως κυρίαρχο και αντιπροσωπευτικό όργανο». https://ecopress.gr/mallia-kouvaria-oi-architektones-gia-t/ 

Σε συνέχεια αυτής της συμπεριφοράς, είχαμε εισήγηση προς το ΔΣ από την παράταξη του Αντιπροέδρου του ΣΑΔΑΣ ΠΕΑ, κατά την οποία «οι μέχρι τώρα αποφάσεις της Αντιπροσωπείας […] αποδεικνύονται μη εφαρμόσιμες και αναποτελεσματικές», αφού η «καταγγελτική λογική των παρεμβάσεων του ΣΑΔΑΣ δια των ψηφισμάτων και των αποφάσεων που συχνά λαμβάνονται δεν συμβάλλει στην αναγνώρισή του. Ως αποτέλεσμα, κατά την εισήγηση αυτή, ο ΣΑΔΑΣ ΠΕΑ βρίσκεται «σε κατάσταση πτώχευσης». 

Επικαλούμενοι την «πτώχευση» οι εισηγητές της πλειοψηφίας του ΔΣ πρότειναν πολλαπλασιασμό της συνδρομής των μελών, εμπορευματοποίηση λειτουργιών και περιουσίας του Συλλόγου (ξενώνα) είτε δοτών εξουσιών (ΣΑ). Ευτυχώς, κατά τη συνεδρίαση της Αντιπροσωπείας, οι προτάσεις αυτές έπεσαν στο κενό. 

Για τα οικονομικά του Συλλόγου, λιμνάζει η αξιοποίηση των κονδυλίων από το Πράσινο Ταμείο (50.000 περίπου, που επί χρόνια εκκρεμούν για εργασίες στο ακίνητο Στάμου Στούρνα), των κονδυλίων από το ΥΠΠΟ (15.000 για έρευνα για τους προσφυγικούς οικισμούς), καθώς και η διεκδίκηση των κονδυλίων που αναλογούν στον ΣΑΔΑΣ ΠΕΑ από το ΤΕΕ, σύμφωνα με τις μεγάλες δικές του δυνατότητές και τις εύλογες δικές μας ανάγκες. Αν όμως οι συνάδελφοι που εξέφραζαν την πλειοψηφία στο απερχόμενο ΔΣ δεν μπορούσαν είτε δεν ήθελαν να εφαρμόζουν αποφάσεις των οργάνων του ΣΑΔΑΣ ΠΕΑ είτε θεωρούσαν ότι υπό την προεδρεία τους ο Σύλλογος έχει πτωχεύσει, μπορούσαν και όφειλαν να παραιτηθούν αντί να εκθέτουν το Σύλλογο με τις αντικαταστατικές τους συμπεριφορές, με πρόσχημα την ασφάλεια δικαίου, για να στηρίζουν τον ΝΟΚ, έναν ακόμη ξεδιάντροπο μνημονιακό νόμο, που έχει περιέλθει σε ανοιχτή κρίση. 

Στα προηγούμενα, εκτός πολλών άλλων κρουσμάτων, προστέθηκε στο τέλος και η απόπειρα ύστατου προεκλογικού επηρεασμού, με εν κρυπτώ αντιδημοκρατικό ορισμό εκπροσώπων του Συλλόγου μας στα ΣΑ, από τον Πρόεδρο του ΣΑΔΑΣ-ΠΕΑ.

Η λειτουργία των ΣΑ αφορά χιλιάδες συναδέλφων και την επαγγελματική τους υπόσταση. Αν και διακηρυκτικά τα ΣΑ στοχεύουν να συμβάλουν στην ποιότητα και αρτιότητα της αρχιτεκτονικής επανειλημμένα λειτουργούν ως διεκπεραιωτές ασύμβατων με τον ρόλο τους παρεμβάσεων, στο πλαίσιο της εξυπηρέτησης επενδυτικών και κυβερνητικών σχεδίων για το χώρο . Στην πράξη συνάδελφοι/ισσες
καταλήγουν να ταλαιπωρούνται, καθώς μέσω της δοτής αυτής εξουσίας οικοδομούνται σχέσεις εξάρτησης και υποτέλειας, σε ορισμένες περιπτώσεις και διαπλοκής.

Εν όψη του νέου ορισμού μελών συμβουλίων με λύπη και αγανάκτηση διαπιστώσαμε ότι με επιλογή του Προέδρου στάλθηκαν από το Σύλλογο καταστάσεις ορισμού εκπροσώπων, μελών στα Συμβούλια Αρχιτεκτονικής, σε ολόκληρη τη χώρα, χωρίς να έχει προηγηθεί συνεδρίαση ΔΣ, διαβούλευση, αξιολόγηση των αιτήσεων!


Κάνουμε τέλος ξεχωριστή μνεία στον Ξενώνα Στάμου Στούρνα: η κατάντια του δείχνει τη σημερινή κατάντια του ΣΑΔΑΣ ΠΕΑ, αντίθετα με ότι συνέβαινε στις περιόδους της άνθισής του.

ΕΝΑΣ ΑΛΛΟΣ ΣΑΔΑΣ ΠΕΑ ΕΙΝΑΙ ΕΦΙΚΤΟΣ

Η αντίσταση είναι η απάντηση· όταν αντιστέκεσαι ανήκεις*

^* Μαχμούντ Νταρουίς, Χρονικό μιας ατέρμονης θλίψης, εκδ. Αλεξάνδρεια 2025

Ο τρόπος για να αλλάξει η κατάσταση δεν είναι η περαιτέρω απαξίωση του ΣΑΔΑΣ-ΠΕΑ ούτε η αποχή από τις διαδικασίες του. Αντίθετα, είναι η αλλαγή του προσανατολισμού του και η μαζική συμμετοχή στη λειτουργία του, ώστε και οι αντιδημοκρατικές πρακτικές να τεθούν στο περιθώριο.

Το έχει αποδείξει η παρουσία του Συλλόγου, από το 1923 και τους πρώτους 10 αποφοίτους της Αρχιτεκτονικής Σχολής ΕΜΠ και η απήχηση του στην Ελληνική κοινωνία, όποτε στράφηκε προς αυτήν με κριτική, προοδευτική, δημιουργική κατεύθυνση, με τις κεντρικές, ιστορικές παρεμβάσεις του είτε μέσω των Τοπικών Τμημάτων.

Παραμένει όραμά μας, στο πνεύμα του κληροδοτήματος Στάμου Στούρνα η διαμόρφωσή του σε κέντρο πειραματικών μορφών της αρχιτεκτονικής και της φυσικής δόμησης, με φιλοξενία αρχιτεκτόνων στις υποδομές του.

ΤΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΤΗΣ ΣΥΣΠΕΙΡΩΣΗΣ ΑΡΙΣΤΕΡΩΝ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΩΝ

Η Συσπείρωση Αριστερών Αρχιτεκτόνων είναι, μετά τη Μεταπολίτευση, ένα από τα ιστορικότερα σχήματα της αριστεράς στην Ελλάδα. Όσοι και όσες αγωνίστηκαν και αγωνίζονται μέσα από τις γραμμές τις, έχουμε απορρίψει το δρόμο του συμβιβασμού και της ενσωμάτωσης στην κάθε φορά νέα «κανονικότητα» του καπιταλισμού, επιλέγοντας την αυτοπρόσωπη ανάληψη της ευθύνης για τη δράση μας και απορρίπτοντας τον κομφορμισμό της ανάθεσης σε κάθε λογής «ηγεσίες» να μας εκπροσωπούν.

Σκεφτόμαστε πάντα, κατά προτεραιότητα, το συλλογικό, κοινωνικό και λαϊκό συμφέρον, πάνω από το ατομικό και συντεχνιακό και από την άλλη, διατηρούμε και διαφυλάσσουμε το συσπειρωσιακό - αυτοοργανωτικό μοντέλο, με τις αυτοτελείς διαδικασίες του σχήματος ανεξάρτητες από κομματικές προτιμήσεις.

Η Συσπείρωση Αριστερών Αρχιτεκτόνων αποτελεί πρωτοπόρο παράδειγμα πολυσυλλεκτικού πόλου αντίστασης και ελπίδα για έναν άλλο κοινωνικό τρόπο συνύπαρξης, με ισοτιμία συλλογικότητα και αλληλεγγύη, με επιδίωξη ομοφωνίας κατά το δυνατό και με εναλλαγή στη παρουσία και τις εκπροσωπήσεις, χωρίς ιεραρχία.

Χωρίς να αποτελούμε μετωπικό σχήμα πολιτικών παρατάξεων, που συμμετέχουν δια των εκπροσώπων τους, αλλά ανοιχτό σχήμα όσμωσης μεταξύ ισότιμων προσώπων με καταλύτη την αριστερή παράδοση, 
δεν αρκούμαστε στην απλή υλοποίηση κεντρικών πολιτικών σχεδιασμών, αλλά επιδιώκουμε τη δημιουργική όσμωση ιδεών και προτάσεων και την αποτελεσματική σύνθεση απόψεων, πρακτικών και δράσεων.

Πρόκειται για παραταξιακή ιδέα και πρακτική που γεννήθηκε και άνθισε στον απόηχο του αντιδικτατορικού φοιτητικού κινήματος και στην καρδιά των φοιτητικών καταλήψεων στα τέλη του 70, που αμφισβήτησαν το μοντέλο των αμιγώς κομματικών παρατάξεων.

Για τη διατήρηση του Συλλόγου στον ιστορικό ρόλο και τις παραδόσεις του, καλλιεργούμε κουλτούρα συνεργασίας με όσες δυνάμεις και συναδέλφους μοιράζονται κοινές ανησυχίες με εμάς, μακριά από λογικές συνδιαχείρισης και συνδιαλλαγής με το μπλοκ εξουσίας.

Επιμένουμε σε ενωτική κατεύθυνση για το σύνολο των δυνάμεων και των συναδέλφων από τον χώρο της αριστεράς και της οικολογίας, ανένταχτους ή και με διαφορετικές κομματικές εντάξεις, με τις οποίες συναντιόμαστε πάνω στα προηγούμενα, για να μιλήσουμε και να δράσουμε από κοινού, για τα προβλήματα, τις προτάσεις, τις δυσκολίες και τις αδυναμίες μας.

Για εμάς είναι αυτονόητη η καταδίκη της ενδοκινηματικής βίας. Όλα τα μέλη της Συσπείρωσης ΑΑ αποδέχονται το κείμενο καταγγελίας που δημοσιοποιήθηκε αναφορικά με τα γεγονότα της 15/11.

Η ασυμβίβαστη και ενωτική παρέμβαση της «Συσπείρωσης», τα θετικά αποτελέσματα που αυτή επέφερε όπου δοκιμάστηκε στον ΣΑΔΑΣ-ΠΕΑ, κεντρικά και τοπικά εδώ και δεκαετίες είναι η καλύτερη σύστασή μας.

Στις σημερινές συνθήκες θα συνεχίσουμε στον ίδιο δρόμο, προσηλωμένοι στις ίδιες αρχές.

Τα προτάγματα της Συσπείρωσης Αριστερών Αρχιτεκτόνων

Για μας δεν υπάρχουν ιδεολογικές περιχαρακώσεις και μικροκομματικές προτεραιότητες. Υπάρχουν κόκκινες γραμμές, που δεν ξεθωριάζουν:

• Ενάντια στις υποθήκες των μνημονίων, στις δυνάμεις που τις συντηρούν, στους νόμους και στις κυβερνητικές πολιτικές που τις εφαρμόζουν

• Ενάντια στις δομές και τις πολιτικές της ΕΕ

• Για εργασιακά δικαιώματα, αυξήσεις μισθών και ελάχιστες αμοιβές ιδιωτικών έργων

• Για να αποτρέψουμε την άλωση του χώρου των μικρών επαγγελματιών από τα μεγάλα γραφεία και τις κατασκευαστικές εταιρίες

• Για να υπερασπιστούμε τα επαγγελματικά μας δικαιώματα που απειλούνται με διάλυση από ποικίλους μηχανισμούς «πιστοποιήσεων» και από την μεθοδευμένη υπεξαίρεσή τους

• Για το δικαίωμα στην ασφάλιση και περίθαλψη για όλους/ες

• Για το δικαίωμα στην περίθαλψη για όλους

• Για την προστασία των οφειλετών φόρων και εισφορών από το ΚΕΑΟ και για την υπεράσπιση των ασφαλιστικών μας δικαιωμάτων

• Για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς και του περιβάλλοντος

• Για ένα θεσμικό πλαίσιο που θα διευκολύνει την άσκηση του επαγγέλματος χωρίς δαιδαλώδεις γραφειοκρατικές περιπέτειες

• Για την δημοκρατική, με κοινωνικά κριτήρια και χωρίς αποκλεισμούς, ανάπτυξη των πόλεων, με προστασία του περιβάλλοντος

• Για μια κοινωνική αρχιτεκτονική με ανθρώπινο πρόσωπο που ανταποκρίνεται στις σημερινές ανάγκες

• Για ένα Σύλλογο Αρχιτεκτόνων δημοκρατικό στο πλευρό των πολλών και όχι ένα εργαλείο στα χέρια λίγων, που εξυπηρετεί κυβερνητικές πολιτικές και ειδικά συμφέροντα

Σήμερα, για να σταματήσουμε τα σχέδιά τους

Σήμερα, γιατί κάθε αναβολή κάνει το σκοτάδι πυκνότερο

Σήμερα, ο Σύλλογος μπορεί και πρέπει να αποτελέσει την φωνή των πληττόμενων αρχιτεκτόνων, που με την πληττόμενη κοινωνία κάνουν κοινό αγώνα.

συσπειρωση αριστερων αρχιτεκτονων